97
«. . . بعد ما علمتم أنّ لكلّ أمّة من الأمم مذبحاً معيّناً و منسكاً مخصوصاً يتقرّبون فيه إلينا فَإِلهُكُمْ أى فاعلموا أن اِلَه الكلّ إِلهٌ واحِدٌ أحد صمد فرد وتر لا تعدد فيه مطلقاً و لا شركة له أصلاً (فَلَهُ أَسْلِمُوا) و توجّهوا إن كنتم مسلمين، مسلّمين مفوّضين إليه أموركم (وَ بَشِّرِ) يا أكمل الرسل من بين المسلمين بالمثوبة العظمى و الدرجة العليا و الفوز بشرف اللقاء (الْمُخْبِتِينَ) المطيعين الخاضعين الخاشعين المتواضعين الَّذِينَ قد خبت و خمدت نيران شهواتهم من بأس اللّه و خشيته. . .» .31
نتيجه آن‌كه «اخبات» به معناى دوام طاعت و پايدارى به اندازۀ توانايى است و از نشانه‌هاى آن، كمال فروتنى و خضوع و پيوستگى خشيت و تواضع است؛ «الإخبات استدامة الطاعة بشرط الاستقامة بقدر الاستطاعة. . .» 32
چهارم؛ درك مقام ولايت و امامت
از اسرار و حكمت‌هاى شگفت‌انگيز حج، پيوند وثيق آن با «امامت و ولايت» است؛ يعنى حج‌گزاران علاوه بر انجام مناسك حج، بايد به حقيقت و باطن اعمال نيز توجّه كنند و بدانند كه اتمام اعمال و سرّ و روح اصلى حج، توجّه به مقام ولايت و امامت است. در آيات حج اشارات فراوانى به اين سرّ بزرگ شده است كه در اين‌جا بعضى از آن‌ها را بيان مى‌كنيم:
1. زيارت صاحب قلب
( وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً. . . ) ؛ يعنى به قصد خانۀ خدا، جهت انجام مناسك مخصوص، ندا سر ده. ( يَأْتُوكَ ) ، به قصد حج پيش تو مى‌آيند. نفرمود: به «بيت الله» بيايند تا اشاره به اين باشد كه مقصود از تشريع حج، «زيارت قلب و صاحب قلب» است؛ نه زيارت سنگ‌هاى آن؛ چنان‌كه در قول خداى تعالى آمده است: ( فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ ) .
بر اين اساس، امام باقر (ع) وقتى ديد مردم پيرامون كعبه طواف مى‌كنند، در اشاره به همين معنا فرمود: «در جاهليت اين چنين طواف مى‌كردند! مردم مأمور شده‌اند طواف كنند؛ سپس به سوى ما كوچ نمايند. پس ولايت ما و مودّت و دوستى خودشان را اعلام كنند و يارى خودشان را بر ما عرضه بدارند.»33
در «حقائق التفسير» نيز از امام صادق7 نقل شده است كه در تفسير آيۀ‌ۀ‌ۀ ( وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِين ) فرمود: يعنى نفس خود را از درهم آميختن با مخالفان و پيوستگى با غير حق پاك ساز و با عارفان و نشستگان در كوى عشق و خدمت، همراه و همدل شو و با پيشوايان حق همنوازى كن:
«عن جعفربن محمد في‌قوله «وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ» قال: طَهِّر نفسك عن مخالطة المخالفين والاختلاط بغيرالحقّ «وَ الْقائِمِينَ» مع فؤاد العارفين المقيمين معه على بساط الانس و الخدمة «وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ» ، الأئمة السادة الذين رجعوا الى البداية عن تناهي النهاية. . .» .34
به همين جهت است كه امام باقر (ع) مى‌فرمايد: «سزاوار است مردم اين خانه را زيارت كنند و بزرگ بدارند؛ چراكه خداوند آن را بزرگ داشته است و سزاوار است هرجا كه هستيم، به ديدار ما آيند، ما راهنمايان مردم به سوى خداونديم» .35
2. اتمام حج با لقاى امام