73انسان در روال عادى زندگى، نوعاً اسير روزمرگى است و به آنچه پيرامون او مىگذرد، عادت مىكند؛ از همين رو از حقايق و واقعيات ديگر حيات خود غافل مىشود.
گسستن از زندگى متعارف، اين بخت را براى انسان فراهم مىسازد تا در خود و پيرامونش، نگاهى و ملاحظهاى داشته باشد و از غفلت خارج شود.
مگر نه اين است كه خداوند زنگ خطر را به صدا در آورده، مىفرمايد:
( يَا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لاَ تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لاَ أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللهِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ ) . 37
«اى مؤمنان، اموال و فرزندانتان، شما را از ياد خدا غافل نسازد و آنان كه چنين كنند، زيانكارند.»
همچنين دربارۀ آنانكه به اين هشدار توجه نكردهاند، مىفرمايد:
( أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ، حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ ) . 38
«افزون طلبى [و فخر فروشى] سرگرمتان ساخت، تا به ديدار گورستان رفتيد.»
حج، دل كندن از وابستگىهاى معمول و وارد شدن به فضاى ديگر است تا در آن وضعيت، آدمى خود را بيابد و آنگاه به خدا برسد.
مناسك حج، از احرام تا تقصير و از عرفات تا جمرات، مرحله به مرحله بتهاى درون و بيرون را فرو مىريزد و قيد تعلّقات را مىشكند تا انسان به حقيقت نزديكتر شود.
ب) احرام و احكام آن
احرام و احكام و آداب آن پيامى رسا در اين زمينه دارد. از امام رضا (ع) در اين باره نقل شده كه فرمود:
«وَ إِنَّمَا أُمِرُوا بِالإِحْرَامِ لِيَخْشَعُوا قَبْلَ دُخُولِهِمْ حَرَمَ اللهِ وَ أَمْنَهُ وَ لِئَلاَّ يَلْهُوا وَ يَشْتَغِلُوا بِشَيْءٍ مِنْ أُمُورِ الدُّنْيَا وَ زِينَتِهَا وَ لَذَّاتِهَا وَ يَكُونُوا جَادِّينَ فِيمَا هُمْ فِيهِ قَاصِدِينَ نَحْوَهُ مُقْبِلِينَ عَلَيْهِ بِكُلِّيَّتِهِمْ مَعَ مَا فِيهِ مِنَ التَّعْظِيمِ لِلهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - وَ لِبَيْتِهِ وَ التَّذَلُّلِ لأَنْفُسِهِمْ عِنْدَ قَصْدِهِمْ إِلَى اللهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - وَ وِفَادَتِهِمْ إِلَيْهِ رَاجِينَ ثَوَابَهُ، رَاهِبِينَ مِنْ عِقَابِهِ، مَاضِينَ نَحْوَهُ، مُقْبِلِينَ إِلَيْهِ بِالذُّلِّ وَ الاسْتِكَانَةِ وَ الْخُضُوعِ» .39
«و حاجيان از آنرو موظف به احرام شدند كه پيش از ورود به حرم امن الهى خاشع گردند و به چيزى از امور دنيا و لذتهاى آن سرگرم و مشغول نباشند و در آنچه به آن روى نموده، جدّى باشند. . . همراه با افتادگى، آرامش و فروتنى.»
وجوب باز بودن سر براى مرد و صورت براى زن، ترك لباس دوخته، آرايش، جدال، مفاخره، سلاح برداشتن، گوشههايى از تركيب داروى علاج تكبر و غرور است.
ج) طواف و سعى
همراه شدن با قشرهاى مختلف مردم در طواف و سعى، گام ديگرى است براى زدودن نخوت و غرور؛ از اين رو از امام صادق (ع) دربارۀ سعى اينگونه نقل شده است:
«مَا مِنْ بُقْعَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللهِ مِنَ الْمَسْعَى لأَنَّهُ يُذِلُّ فِيهَا كُلَّ جَبَّارٍ» . 40