72
«وَ إِنَّمَا يُقَبَّلُ الْحَجَرُ وَ يُسْتَلَمُ لِيُؤَدَّى إِلَى اللهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - الْعَهْدُ الَّذِي أَخَذَ عَلَيْهِمْ فِي الْمِيثَاقِ وَ إِنَّمَا وَضَعَ اللهُ - عَزَّ وَ جَلَّ - الْحَجَرَ فِي الرُّكْنِ الَّذِي هُوَ فِيهِ وَ لَمْ يَضَعْهُ فِي غَيْرِهِ لأَنَّهُ - تَبَارَكَ وَ تَعَالَى - حِينَ أَخَذَ الْمِيثَاقَ أَخَذَهُ فِي ذَلِكَ الْمَكَانِ» .32
«حجرالاسود بوسيده و استلام مىشود؛ زيرا عهدى را كه خداوند از آنان گرفته ادا كنند و حكمت آن كه خداى - عزّ و جلّ - حجرالاسود را در ركن مخصوص آن، كه اكنون هست، قرار داده و در غير آن ركن نگذاشته، اين است كه خداى (تبارك و تعالى) ميثاقى را كه از مردم گرفته، در همين مكان اخذ كرده است. بنابراين، در اين مكان تجديد عهد مىكنند.»
و امّا علّت اينكه حجرالاسود را از بهشت بيرون بردند، اين است كه آدم (ع) با ديدن آن سنگ، عهد و ميثاقى را كه فراموش كرده بود، به ياد آورد:
( وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَني آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلينَ ) . 33
4. غرور و تكبر
از آسيبها و ضايعات مهم، تكبّر و گردنفرازى است. كتاب خدا استكبار را ريشهاى اساسى در انحرافات مىداند و در موارد متعددى آن را مطرح كرده است؛ از جمله:
- ( وَ إِنِّي كُلَّما دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصابِعَهُمْ في آذانِهِمْ وَ اسْتَغْشَوْا ثِيابَهُمْ وَ أَصَرُّوا وَ اسْتَكْبَرُوا اسْتِكْباراً ) . 34
«و من هر بار كه آنان را دعوت كردم تا ايشان را بيامرزى، انگشتانشان را در گوشهايشان كردند و رداى خويشتن برسركشيدند و اصرار ورزيدند و چه بيشتر بر كبر خود افزودند.»
- ( إِلاَّ إِبْليسَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرينَ ) . 35
«. . . مگر ابليس كه گردنكشى و بزرگمنشى نمود و از كافران شد.»
- ( وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرينَ) . 36
«و پروردگارتان فرمود: مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم. در حقيقت كسانى كه از اطاعت من كبر مىورزند، به زودى خوار در دوزخ درمىآيند.»
درمان غرور و تكبر
در مناسك شگفت حج، برنامههاى روشنى براى درمان اين آسيب وجود دارد؛ از جمله:
الف) جدا شدن و فاصله گرفتن از فضاى معمول زندگى
از عوامل و زمينههاى مهمّ پديدارى تكبر، موقعيتها و وضعيت محيطى است. قدرتمندى كه بر اريكۀ قدرت تكيه زده و ثروتمندى كه در ثروت و امكانات خود لميده و عالمى كه به دانستههايش دل بسته و به آن مغرور است، با انفصال از آن محيط و اقتضائات آن؛ اين امكان را مىيابد كه در خود درنگى كرده و ارزيابى درستى از خويشتن داشته باشد.