74«مكان عبادتى، نزد خداوند دوست داشتنىتر از محلّ سعى نيست؛ چرا كه در اين مكان هر متكبّر سركشى خوار مىشود.»
د) عرفات و مشعر
قرار گرفتن در ميان خيل عظيم مردم در عرفات و منا و توقف، حركت و همراهى با آنان، موجب از ميان رفتن زمينههاى كبر و غرور مىشود.
خداوند متعال به كسانى كه از سر غرور و خود بزرگ بينى راه افاضۀ خود از عرفات را از تودۀ مردم جدا كرده و به امتيازات واهى دلخوش كرده بودند، تذكر مىدهد:
( ثُمَّ أَفيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللهَ إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحيم ) . 41
«سپس از همانجا كه مردم (به سوى سرزمين منا) كوچ مىكنند، كوچ كنيد و از خداوند، آمرزش بخواهيد كه خدا آمرزنده مهربان است!»
طبرسى در تفسير اين آيه مىنويسد:
«مقصود كوچ كردن از عرفات است و اين آيه متوجه قريش و همپيمانان قريش است كه به نام حُمس خوانده مىشوند وآنان با مردم به عرفات نمىرفتند ومىگفتند ما اهل حرم الهى هستيم و از آن نبايد بيرون رويم و در همان مزدلفه مىماندند و از آنجا كوچ مى كردند. خداوند با اين آيه آنان را نيز امر به حركت به سوى عرفات و وقوف در آنجا و افاضه از عرفات، فرمود و بنا بر اين قول، مراد از «الناس» بقيۀ مردماند.»
بيتوته در منا و رمى جمرات
شبهاى منا و گذراندن مدتى طولانى با انبوه مردمىكه براى اطاعت و عبادت خداوند در آن سرزمين جمع شدهاند، از مفيدترين داروها براى درمان كبر است.
از جمله برنامههاى منا، رمى جمرات است. سنگريزه انداختن به جمرات نماد مبارزۀ جدى با شيطان است.
بارزترين صفت شيطان كه موجب رانده شدن او شد، تكبّر بود. مبارزه با شيطان، مبارزه با شخص شيطان نيست بلكه مبارزه با روش و منش و وسوسههاى اوست.
رجم شيطان دوركردن او و صفاتش از انسان است كه مهمترين آنها كبر و غرور مىباشد.
از امام باقر و امام صادق (عليهما السلام) چنين نقل است كه:
«لايَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْر» .
«كسى كه در قلبش به وزن ذرهاى كبر باشد وارد بهشت نمىشود.»42
5. افكار و ذهنيات پست و بى ارزش
از آسيبهاى جدى و خطرناك براى انسان، اشتغال ذهن او به فكرهاى بى ارزش و يا كم ارزش است. برخى تمام نيروى ذهن و انديشۀ خود را در شهوات و مسائل دنيوى هزينه كرده و فضايى براى انديشه در امور متعالى نمىيابند و از همينرو، در زندانِ تنگ دنيا و پيوستهاى آن محبوس مى شوند. قرآن كريم اين آسيب و پيامدهاى آن را بدين گونه ترسيم مىكند: