105در تفسير تسترى در بارۀ ( وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ) آمده است: « زاد » ، انس گرفتن با ذكر الهى است؛ چون كه براى عاشق، توشه‌اى جز محبوب و براى عارف، زادى جز مقصود نيست. در روايتى در تفسير آيۀ ( مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً )63 مى‌فرمايد: يعنى به قدر توانتان زاد و راحلۀ راه برگيريد. . . آن‌گاه فرمود: «زاد» يعنى ذكر و «راحله» يعنى صبر و بردبارى.64
نهم؛ ره‌توشه‌اى براى سفر اخروى
انجام عبادات و تكاليف دينى، براى آن است كه انسان بتواند زاد و توشۀ وافر و كاملى براى سفرى مهم‌تر و مقدّس آماده نمايد و در جوار رحمت رحمان، بادۀ قرب را گوارا نوش وجود كند.
حج، نه تنها خود تشبيه و تجسّم زيبايى از سفر رستاخيزى انسان است؛ بلكه آسان‌كنندۀ طى اين طريق طولانى است. انسان عارف در اين سير روحانى، توشه‌اى از پرهيزگارى و ورع برمى‌دارد و با سبكبارى و شيدايى آمادۀ آن سفر واپسين مى‌شود. قرآن در آيات مربوط به حج مى‌فرمايد: ( الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ. . . وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى ) ؛ 65 «زمان حج در ماه‌هاى معين است؛ پس براى كسى‌كه در اين ماه‌ها حج واجب شد، بايست با زن خود نزديكى نكند و پيرامون كارهاى ناروا و دعوا و نزاع نگردد. . . اى مسلمانان (حج‌گزاران) ! توشه برگيريد و بهترين توشه‌ها تقواست.» زاد و توشۀ معنوى و روحانى در هر زمان لازم است؛ ولى براى سفر اخروى بايسته‌تر.
بر اين اساس، ابوالفتوح مى‌نويسد: «اهل اشارت گفتند خداى چون ذكر سفر حج كرد، مكلّفان را سفر قيامت يادآورده، گفت: اگر براى اين راه زادى ساختى كه به يك - دو ماه بروى و بازآيى براى سفرى‌كه بروى به آن‌جا بمانى و باز نيايى «اولى و احرى» (بهتر و شايسته‌تر است) كه آن را زاد بايد. زاد اين راه گرانبارى بود و زاد آن راه سبكبارى بود. اين‌جا هر چه گرانبارتر باشى، سفرت آسان‌تر بود و آن‌جا هر چه سبكبارتر باشى، تو را به باشد؛ براى اين‌كه اين‌جا بار بر پشت شتر باشد و آن‌جا بار برگردن تو. اين‌جا زاد بر راحله بود و آن‌جا زاد خود راحله باشى. اين‌جا اگر راحله‌ات نبود و زادت نبود، از «تقوا» زادى ساز و از پاى خود راحله (وسيلۀ سوارى) ساز. اگر رحلى نبود، به فعلى قناعت كن و اگر هيچ توانى كه از توكل زادى سازى و از هواى نفس راحله و آن زاد و توكل بر گردن اصطبار نهى و پاى قهر به پشت هواى نفس درآرى؛ چون، او را پست كرده باشى، انگار كه راه بريدى. . .»66
در تفسير «جلاء الاذهان» نيز آمده است: خداى تعالى گفت: [ وَ تَزَوَّدُوا ] توشه برگيريد. زادى كه داريد، نگاه داريد تا به رنج نيفتيد. زاد دو است: «زاد راه حج» و «زاد راه قيامت» . زاد راه حج كعك (نان) و خرما بود و زاد قيامت، عمل صالح و تقوا. براى اين راه كه به يك دو ماه بروى و بازآيى و توشه مى‌سازى، سفرى را كه چون بروى و بازنيايى، اولى بود كه توشه سازى. اى خواجه! تو بر جناح سفرى و مسافر را از زاد چاره نيست؛ از آن ملخ بياموز. اگرچه اين حديث از ملخ است، از فوايد ملح است:
مرّ الجراد على زرعى فقلت له