43محرم شوند و احرام خارج از مسجد هم كه صحيح نيست. و بالاخره بانوان معذور بايد به روحانى و افراد آشنا به احكام و مناسك رجوع كنند و اين، به ويژه براى خانمهاى عفيفه گران و سنگين است. پس اين دسته از خانم‌ها بايد با نذر در مدينه محرم شوند كه آن را نيز بعضى از فقها نپذيرفته و گفتهاند: احرام قبل از ميقات محقّق نمى‌شود، گرچه با نذر باشد. در برخى از كتابهاى مناسك اينگونه آمده است:

«يجب على من يمرّ على أحد المواقيت أو بالقرب منه، الإحرام منه، و لا يجوز له الإحرام قبل الميقات و لو بالنذّر» . ¹و يا اين كه بايد هنگام عبور از مسجد محرم شود. و هر يك از اين موارد مشكلات خاص خود را دارد. اجتيازى و عبورى هم ممكن نيست؛ زيرا قسمتى از مسجد كه به خانم‌ها اختصاص يافته، يك در بيشتر ندارد و با نذر از مدينه هم، علاوه بر اينكه خلاف فتواى برخى (و لااقل يكى) از فقها است، منوط به اجازۀ شوهر ميباشد.

و بالاخره يا بايد در خارج از مسجد محرم شود و در جُحفه تجديد احرام نمايد، كه احراز محاذى جحفه حتى براى بسيارى از مسئولان؛ مانند روحانى و مدير مقدور نيست، به خصوص كه حركت كاروانها معمولاً و بيشتر در شب انجام ميشود. در اين صورت، چنين افرادى نسبت به اعمال خود؛ در حج و عمره، وحشت زده مى‌شوند.

9. چه فرقى است ميان ميقاتها و مسجد شجره چه خصوصيتى دارد كه در اينجا داخل مسجد را ميقات بدانيم و در ميقاتهاى ديگر، محل را ميقات به حساب آوريم؟

با توجه به اينكه اتفاق و اجماع در مواقيت، بر ميقات بودن منطقه است نه مسجد و در مسجد شجره نيز اجماع و يا حداقل نظر قريب به اتفاق علما بر اين است كه منطقه ميقات است و همچنين با توجه به ادلّۀ فراوان در خصوص سهولت در حج، همانگونه در روايت آمده است:

«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص)

أَتَاهُ أُنَاسٌ يَوْمَ النَّحْرِ. . . فَلَمْ يَتْرُكُوا شَيْئاً كَانَ يَنْبَغِي لَهُمْ أَنْ يُؤَخِّرُوهُ إِلاَّ قَدَّمُوهُ فَقَالَ لاَ حَرَج» . ²و. . . حداكثر در مسأله آن است كه مانند آقا ضياء و امام خمينى0 به احتياط ميرسيم. البته ايشان هم در موارد اضطرار مثل حائض، فرمودهاند: از خارج مسجد محرم شود ولى براى تجديد احرام از محاذات جُحفه احتياط كردهاند.

همانگونه كه ميدانيم، مراجع عظام تقليد يا فتوا به كفايت احرام از خارج مسجد دادهاند و يا حداكثر احتياط كرده‌اند كه قابل رجوع به «فلا علم» است. بنابراين، احرام از خارج مسجد مشكلى نخواهد داشت و همۀ افراد ميتوانند در بيرون مسجد محرم شوند، با طيب خاطر و با اين باور كه ميقات، منطقه است، گرچه افضل و برتر داخل مسجد است و كسانى كه مشكلى براى ورود به مسجد ندارند، براى درك فضيلت، از مسجد مُحرم مى‌شوند؛ مانند احرام حج كه از همۀ مكۀ مكرمه صحيح است ولى محرم شدن در مسجد الحرام فضيلت و برترى دارد. روشن است كه اگر لازم بود احرام تنها از داخل مسجدالحرام باشد، مشكلاتى به وجود ميآمد.

با مراجعه به جمع ميان اقوال و فتاواى فقها و روايات اين باب، به بيان آيت الله خويى (ره) در معتمد، مى‌توانيم به حقيقت رهنمون شويم. ايشان مينويسند:

«و لا يبعد أن يكون المتفاهم من الروايات الواردة في المقام أنّ مسجد الشجرة اسم للمكان الّذي فيه المسجد و ليس اسماً لنفس المسجد؛ نظير تسمية بعض البلاد (بمسجد سليمان) فمجموع المضاف و المضاف إليه إسم لهذه المنطقة من الأرض، فهذه البقعة لها إسمان؛ أحدهما ذوالحليفة وثانيهما مسجد الشجرة، وعليه فيجوز الإحرام من أيّ موضع من مواضع هذه البقعة التي فيها مسجد الشجرة، ولا يلزم الإحرام من نفس المسجد» . ³