42 «وَ لاَ يُشْعِرُ أَبَداً حَتَّى يَتَهَيَّأَ لِلإِحْرَامِ لأَنَّهُ إِذَا أَشْعَرَ وَ قَلَّدَ وَ جَلَّلَ، وَجَبَ عَلَيْهِ الإِحْرَامُ وَ هِيَ بِمَنْزِلَةِ التَّلْبِيَة» . ¹

آيا در اين حال، امكان محرم شدن از داخل مسجد وجود دارد، به ويژه كه پيامبر (ص) 66 يا 100 شتر آوده است؟ ! چگونه مى‌توان از داخل مسجد آنها را عبور داد؟ ممكن است كسى بگويد: اين موارد از وجوب احرام در داخل مسجد استثنا شده است. بايد گفت چنين استثنايى در ادّله وجود ندارد.

5. گرچه در لسان روايات آمده است:

«الإحرام من المواقيت التي وقّتها رسول اللّه (ص)

لا ينبغي لحاجّ و لا معتمر أن يحرم قبلها و لا بعدها» . ²امّا احرام از آن مكان واجب نيست بلكه عبور از ميقات براى كسى كه قصد رفتن به مكه را دارد، بدون احرام حرام است.

6. آيا وقتى پيامبر (ص) در زمان خودش، امر به احرام از ميقات ذو الحليفه كردند، مسجدى در آنجا وجود داشته و يا در سفرهاى آن حضرت؛ مانند حجّۀ الوداع مسجدى بنا شده بود يا نه؟ و به فرض كه مسجدى بنا شده بود، از كجا و به كدام دليل بگوييم همراهان پيامبر همگى به درون مسجد رفته و محرم شدند؟ ! به خصوص كه آنان در ركاب پيامبر (ص) بودند و لازمۀ چنين چيزى آن است كه همه باهم و همزمان با پيامبر محرم شوند. علاوه بر اين، تعداد زيادى از آنان زن بودند و چه بسا بعضى از آنها از ورود به مسجد معذور بوده‌اند. آيا پيامبر (ص) دستور خاصى براى آنان صادر نكرده و صف آنان را از بقيه جدا ننمودهاند؟ و آيا امر كرده كه اين گروه از زنان با نذر قبل از ميقات محرم شوند؟ معلوم است كه تمسك به «لَوكَانَ، لَبَانَ» آن هم در چنين مورد مهمى، موجب انصراف از أخذ مقيد در روايات مى‌شود. قرينۀ ديگر، تذكّر ندادن ائمه (عليهم السلام) به اين مطلب است و حتى راويان نيز سؤال نكردهاند و اين مشخص مى‌كند كه ورود به مسجد لازم نبوده، به حدى كه جاى سئوال هم نداشته است؛ بهطورى كه در طول سالهاى زياد، حتى مورد سؤال هم واقع نشده است.

7. فتواي مراجع بزرگواري مانند مرحوم سيد يزدي در عروه گذشت. ³

برخى از فقهاى بزرگ عبارت مرحوم سيد را نپذيرفته و احرام در مسجد را احتياط مستحب دانسته‌اند؛ مانند آقايان: شيخ محمد حسن الجواهرى، محمدباقر فيروز آبادى، ميرزا حسين نائينى، شيخ عبدالكريم حائرى، آقاضياء الدين عراقى، سيد ابوالحسن اصفهانى، شيخ محمدرضا آل ياسين، شيخ محمد حسين كاشف الغطاء، سيد حسين طباطبايى بروجردى، سيد عبدالهادى شيرازى، سيد محمدرضا گلپايگانى، سيد على سيستانى، ميرزا جواد تبريزى، سيد موسى شبيرى زنجانى، شيخ محمد فاضل لنكرانى و. . . بسيارى ديگر

البته در اين ميان گرچه برخى؛ مانند مرحوم آقا ضياء و مرحوم امام خمينى احرام از داخل مسجد را احتياط واجب دانسته‌اند، ليكن به هر حال فتوا به وجوب احرام از داخل مسجد ندادهاند. شيخ بهايى در جامع عباسى و آيت الله وحيدخراسانى، ذوالحليفه را ميقات شمرده‌اند.

8. هشتمين نكتهكه داراى اهميتى ويژه بوده وانگيزۀ نگارش اين مقاله شده، آناستكه برخى به لزوم احرام از داخل مسجد فتوا دادهاند واين، موجب مشكلات عديده، به ويژه براى خانم‌ها شده است. امروزه شاهديم كه روحانى كاروان با سختيها و مشكلاتى روبهرو ميگردد؛ بايد متذكر شود كه بانوان معذور نمى‌توانند مانند ديگران از داخل مسجد