40بومىگرايى و منطقهگرايى كه طى بيش از دو دهۀ اخير شعار آرمانى جمهورى اسلامى ايران براى فائق آمدن بر مشكلات منطقه به شمار مىرود، بهتدريج نزد دولتمردان عربستان سعودى نيز معنا و مفهوم حقيقى خود را يافته است.
رفتار فعلى سران عربستان سعودى نشان مىدهد تغييراتى در راستاى منافع جهان اسلام درحال وقوع است، چرا كه به اعتقاد نويسندۀ سرمقالۀ ديروز روزنامۀ «الرياض» عربستان؛ «در جهانى كه كشورها براى تشكيل ائتلاف و پيمانهاى مشترك تلاش مىكنند، عقل حكم مىكندكه اعراب براى حفظ منافع اساسى خود دربارۀ گفتوگو و دستيابى به توافق با ايرانىها تلاش كنند، بهخصوص كه اعراب و ايرانىها از امكانات بسيار در زمينههاى انرژى، نيروى انسانى، گردشگرى، موقعيت جغرافيايى، صنعت، كشاورزى وعرصههاى ديگر برخوردارند.»
الرياض نوشت: «اگر اعراب و ايرانىها به اختلافات خود ادامه دهند، درواقع با فطرت الهى خويش جنگيدهاند؛ زيرا فطرت بشر بر استفاده از امكانات وخلاقيتهاى انسان و كنار گذاشتن حوادث تلخ گذشته حكم مىكند.»
اين روزنامه افزود: «انسانها بهطور طبيعى با يكديگر در برخى زمينهها؛ از جمله عقايد و افكار، متفاوت هستند اما مسأله اين است كه اين تفاوت به اختلاف ومنازعه نبايد تبديل شود.» الرياض نوشت: «اكنون مسألۀ مسلمانان؛ اعم از عرب، ترك و ايرانى، بايد اين باشد كه چگونه از امكانات خود براى بهبود و پيشرفت اوضاع مسلمانان استفاده كنيم نه اين كه بر سر اين بحث كنيم كه حق با كيست.»
اوج عظمت و اقتدار تشيع
محمدرضا نورى شاهرودى
براى اولين بار در تاريخ شيعه، در يك نشست بين المللى وجهانى يكى از ياران صديق و شاگردان نستوه امام خمينى1 و هم سنگر و يار غار مقام رهبرى به تبيين مسائل مهم اسلامى و مواضع به حق ايران عزيز براى بيش از 800 نفر از علما، انديشمندان و فرهيختگان، كه از سراسر دنيا در محيط وحى الهى دركنار مكۀ مكرمه جمع شده بودند، مى پردازد و باز براى اولين بار سه كانال تلويزيون عربستان به صورت زنده به اضافه، دهها كانال عربى و انگليسى، سخنان رياست مجلس خبرگان رهبرى را پخش كردند. دهها روزنامه كه در مجموع بيش از يك ميليون تيراژ داشتند، عكس و سخنرانى رياست مجمع تشخيص مصلحت نظام را منتشر نمودند. عمده سايتهاى خبرى و اينترنتى اذعان نمودند كه كنفرانس گفتگوى اديان با وجود آيت الله هاشمى رفسنجانى و سخنرانى جامع و مستدل وى، شكل واقعى به خود گرفته است.
حقيقت آن است كه عربستان سعودى از وجود عدهاى از افراطيون وهابى، كه باعث تشنج و ايجاد كينه و نفاق در آن كشور شدهاند رنج مىبرد و نسبت به فتاواى تفرقه افكن، موضع منفى دارد. دولتمردان سعودى به خصوص شخص ملك عبدالله كه اين افراطيون را قبول ندارند و عموماً از آنها بيزارى مىجويند، با تدارك كنفرانس گفتگوى اديان به دنبال اعتدال در روش و منش علماى دين هستند كه بهجاى تندروىهاى جاهلانه، از تسامح و ظرفيت بالاى اسلام سخن بگويند.
ملك عبدالله با دعوت از آيت الله هاشمى رفسنجانى و استقبال با شكوه و ماندنى از وى و قرار دادن ايشان در جايگاه رياست، مىخواهد به تندروىهاى سلفى بفهماند كه بايد در مسألۀ وحدت جهان اسلام - جايگاه شيعه فراموش نشود و آنان واقعيتى هستند كه بايد حضورشان در معادلات پذيرفته شود. بر اين اساس، بايد از رويكرد جديد عربستان استقبال شود و از وجود گوهربار اين بازوى توانمند نظام اسلامى ايران براى پيشبرد روابط با دولتمردان سعودى استفاده گردد. با اذعان و اعتراف عمدۀ شركت كنندگان در كنفرانس، سخنران ايران توانست در مدت كوتاه، جامعترين مسائل مورد ابتلاى كشورهاى اسلامى را بازگو كند. محورهاى چهاردهگانۀ سخنان ايشان حاكى از واقع بينى، ژرف نگرى، اعتدال و نگاه به آيندۀ مسلمانان و كشورهاى اسلامى است. كنفرانس گفتگو بايد اين سخنان را به عنوان منشور ملل اسلامى و به مثابه فكرى جديد بررسى و تحليل نموده و در برخورد با مشكلات جهان اسلام، به عنوان راه گشا از آن استفاده نمايد.
خوشبختانه دبيرخانۀ كنفرانس، سخنرانى آيت الله هاشمى را به 6 زبان مهم دنيا ترجمه و در اختيار اعضا قرار داد. آقاى هاشمى با اشاره به اينكه چهارده قرن پيش پيغمبر گرامى9 پس از نزول، دستور علنى كردن دعوت به اسلام بر قلۀ كوه مقدس صفا، با جملۀ هشدار دهندۀ «يا صباحا!» مكيان را دعوت به شنيدن يك خبر مهم كردند و پس از جمع شدن مردم و عمدتاً افراد قبيلۀ قريش با گرفتن اقرار به امين و صادق بودن خودشان از حضار، دعوت آسمانى خود را علنى كردند و هنوز طنين آن دعوت مبارك در سراسر جهان شنيده مى شود و اسلام همچنان بالنده و روبه پيش است، اعلام كردند :
1
- اين كنگرۀ عظيم را در جوار بيت الله الحرام و در جوار صفا و مروه، نقطۀ آغاز دعوت علنى رسول گرامى، با فرمان آسمانىِ فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ. . . ونيز وَ أَنْذِرْ عَشيرَتَكَ الأَقْرَبين مىدانم 2
- ابراز اميدوارى به تأثير اين اجتماع در بهبود وضعيت امت اسلام؛ كارى كه جمهورى اسلامى ايران از سالها پيش هر ساله انجام مىدهد و بيست و يكمين اجلاس آن چند هفتۀ پيش در تهران برگزار شد. و كارى كه نيم قرن پيش آيت الله بروجردى و علامه شيخ شلتوت در «دارالتقريب» با هدف رفع اختلاف و ايجاد وحدت جهان اسلام آغاز كردند. 3
- براى مذاكره با اديان و مكاتب ديگر، قبلاً بايد جهان اسلام با اصلاح امور خود آمادۀ وارد شدن يكپارچه به اين ميدان شود. 4
- در سايۀ اسلام و قرآن، جهان اسلام امروز مجموعۀ امكانات وسيع و بىنظيرى را در اختيار دارد.