39رييس مجلس خبرگان رهبرى ضمن تشكّر از مساعدت مسؤولان سعودى با زوّار ايرانى گفت: «آقاى ملك عبدالله پادشاه عربستان، طى امروز دو بار با وزير عربستانى همراه من صحبت كرد و از او خواست كه رضايت شيعيان مدينه جلب شود.»
رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام، هر چند ميهمان ويژۀ پادشاه عربستان است و امروز بهعنوان اوّلينايرانى به منطقۀ فدك رفته و از اين مكان مقدس كه جايگاه ويژهاى نزد شيعيان دارد، ديدن مىكند اما همين كافى است، در شرايطى كه افراط گرايان عربستان هر روز بر آتش مخاصمه با شيعيان مىافزايند سران دو كشور همراهى، دوستى و مفاهمه را پيشه كردهاند.
اميرعبدالله كه در دورۀ وليعهدىاش آذر 1376 براى شركت در اجلاس سران كشورهاى عضو سازمان كنفرانس اسلامى به تهران آمد، به دعوت اكبرهاشمى رفسنجانى در زمانى كه او دوران رياستجمهورىاش را به پايان برده بود، به ايران سفر كرده بود، سفرى كه نقطه اوج روند رو به بهبود مناسبات سياسى دو كشور در دهه 1370 بود. پس از اين سفر رفتوآمد بلندپايگان دوكشور به پايتختهاى يكديگر فزونى يافت.
سوء تفاهم و عدمشناخت صحيح، اصلىترين ويژگى مناسبات ميان عربستان و ايران بوده است؛ موضوعى كه شكنندگى روابط اين دو كشور راهبردى منطقه را طى سه دهۀ گذشته بهدنبال داشته است. از همين جهات است كه همزمان با سفر رييس مجلس خبرگان رهبرى به عربستان سعودى، ضرورت گفتوگوى كشورهاى عرب با ايران احساس شده است.
با نگاهى به پيشينۀ روابط ايران و عربستان، شاهد روزهاى پرفرازونشيبى هستيم. عربستان ابتداى پيروزى انقلاب اسلامى ايران سياست احتياط، سكوت و نظارت را در پيشگرفت ولى پس از مدتى، هيأتى بلندپايه به سرپرستى دبيركل «رابطۀ العالم الاسلامى» را براى تبريك پيروزى انقلاب اسلامى به ايران فرستاد. ملك خالد در اوّلين واكنش خود، برپايى حكومت اسلامى در ايران را مقدمۀ نزديكى و تفاهم هرچه بيشتر دو كشور خواند. فهد وليعهد وقت عربستان نيز گفت: «براى رهبرى انقلاب ايران احترام زيادى قائل هستيم» .
اما با شروع جنگ تحميلىِ عراق بر ضدّ ايران، عربستان با كمكهاى اقتصادى، سياسى، نظامى و تبليغاتى خود، در كنار عراق قرار گرفت. مجموع اين اقدامات باعث سردى و تيرگى روابط شد و مناسبات ايران و عربستان سعودى تا سطح كاردار تنزل يافت.
يك هواپيما ربايى روابط ايران و عربستان را در اوج جنگ تحميلى عراق وارد شرايط بهترى كرد و مناسبات ايران و عربستان بهبود يافت. در سال 1363 حادثه ربوده شدن يك فروند هواپيماى سعودى و فرود آن در فرودگاه مهرآباد و اقدامات مثبت جمهورى اسلامى ايران در پايان دادن به اين حادثه، باعث شد روابط دو كشور تا حدودى رو به بهبود نهد.
در 1364 سفر وزيرخارجۀ عربستان به جمهورى اسلامى و سفر وزير خارجه وقت ايران به عربستان انجام شد كه اين سفرها با هدف بهبود روابط و حلّ پارهاى از مشكلات فيمابين، چون حج و جنگ ايران و عراق صورت گرفت، اما نتيجهاى در پى نداشت. اما باز در سال1365 عربستان براى فشار بر جمهورى اسلامى ايران و با افزايش صدور نفت، قيمت را كاهش داد كه به تيرگى مجدد در روابط دو كشور انجاميد.
سردى حاكم بر روابط دو كشور و تشديد آن توسط آمريكا با هدايت جريانات منطقهاى بر ضدايران، همچنين شهادت 400 تن از حجاج ايرانى در مراسم حج 1366 كه اعتراض شديد جمهورى اسلامى را بهدنبال داشت، تيرگى روابط دو كشور را به اوج خود رسانيد. ششم ارديبهشت 1367 عربستان اقدام به قطع يكجانبۀ مناسبات سياسى با جمهورى اسلامى ايران كرد و اين قطع رابطه حدود سه سال به طول انجاميد؛ سه سالى كه هيچ زائر ايرانى به حج مشرف نشد؛ اما عربستان سعودى كه از قطع روابط با ايران منفعتى نبرده بود با بهانهاى بهدنبال تجديد رابطه بود. موضوع پذيرش قطعنامه 598 شوراى امنيت سازمان ملل توسط جمهورى اسلامى ايران گام مؤثرى در تجديد رابطه با عربستان بود. عربستان قبول قطعنامه از سوى ايران را يك اقدام شجاعانه توصيف و از آن استقبال كرد. در اين شرايط، جبههگيرى مطبوعاتى عربستان عليه جمهورى اسلامى متوقف شد و فهد شخصاً اعلام كرد كه با ايران اختلافى ندارد كه قابل حل نباشد. تهران نيز آمادگى خود را براى آغاز مذاكرات مستقيم با رياض اعلام كرد.
تجاوز عراق به كويت در 1369 و مواضع ايران در اين حادثه و هم نياز شوراى همكارى خليجفارس به حمايت ايران، باعث شد تا كشورهاى حاشيۀ خليجفارس، بهويژه عربستان براى تجديد رابطه با جمهورى اسلامى ايران تلاش كنند.
اولين ديدار مقامات ايران و عربستان بين وزراى خارجه دو كشور در اجلاس ساليانۀ مجمع عمومى سازمان ملل متحد - شهريور 1369 - و ديدار بعدى در ژنو انجام گرفت. در 15 اسفند 1369 نيز وزراى خارجۀ دو كشور در مسقط با هم ملاقات كردند. بهدنبال اين ديدار در 2 اسفند 1369 بيانيۀ مشتركى در زمينۀ برقرارى مجدد روابط سياسى دو كشور همزمان در تهران و رياض منتشر شد.
سعود الفيصل، وزير خارجۀ عربستان پس از ديدار با على اكبر ولايتى، وزير خارجۀ وقت در مصاحبهاى اعلام كرد، عربستان سعودى و جمهورى اسلامى ايران در حلّ تمام مشكلات فيمابين به تفاهم رسيدند. سرانجام پس از سه سال قطع رابطۀ سياسى، در پى مذاكرات وزراى خارجۀ دو كشور، تجديد روابط متقابل اعلام شد و مقامات تهران و رياض در فروردين 1370 سفارتخانههاى خود را در پايتختهاى يكديگر گشودند.
عربستان سعودى نشان داده است «تأثير پذيرى از بيرون» ويژگىاى است كه سعى كرده است در سالهاى اخير از آن فاصله بگيرد و براساس منافع ملى و منطقهاى مناسباتش را با جمهورى اسلامى ايران بر مدار منفعت دو سويه تنظيم كند.