213خارجى در جده، ارايه كردهاند نشان مىدهد كه تعداد مردم اندونزى در سفر حج بيش از كشورهاى هند، مصر و تركيه بوده است.
حج، مسافرتى طولانى و همراه با خطر
پيش از ورود كشتى بخار به اندونزى، مسافرت حج با كشتى معمولى انجام مىگرفت. وضعيت فصل نيز در اين مسافرت مؤثر بود؛ معمولاً حجاج با كشتى تجارى به مكه مىرفتند و در راه مجبور بودند كه چندين مرتبه كشتى خود را عوض كنند. كشتى ازچند بندر عبور مىكرد تا سر انجام بهآچه ميرسيد. بندر آچه نخستين بندربراى رفتن به مكه وآخرين بندر براى برگشتن بهاندونزى بودكه به سرامبى (ايوان) مكه شهرت داشت؛ زيرا كه آن زمان آچه دروازۀ ورود اسلام به اندونزى و همچنين محل عبور و مرور به مكه بود.
حجاج از آچه به هند، از هند به حضرموت و از آنجا به يمن و از يمن به جده مىرفتند، اين مسافرت 6 ماه و گاه بيش از اين، به طول مىانجاميد و حجاج در طول اين مدت، گاهى در معرض طوفان قرار مىگرفتند و به جزاير نا شناخته كشيده مىشدند. گاهى وسايل و لوازم آنها در دريا غرق و يا به وسيلۀكارگران كشتى دزديده ميشد. البته خطر دزدان دريايى و همچنين مردمان بدوى در خود خشكى كه جان و مال مسافران را به خطر مىانداختند، را نبايد ناديده گرفت.
علاوه بر اينها، بسيار پيش مىآمد كه حجاج در ميان راه مريض مىشدند. به هر حال، رفتن به حج در آن زمان كار سهل و آسانى نبود.
عبد الله بن قدير مونشى، نخستين سفرنامه نويس حج در ادبيات مالايو، كه در سال 1854 به حج رفته بود، مينويسد: در مورد خطرات و مشكلات سفر حج با كشتى، كه وقتى كشتى به درياى سيلان (سريلانكا) نزديك شد، باد شديدى وزيد، خدا. . . ، خدا، فقط خدا مىداند امواج تا چه حد بزرگ بود! دلم مىخواست به شكم مادرم بر ميگشتم و نميديدم! امواج دريا از راست و چپ، خود را به كشتى