143
1. تأثير قرآن
قرآن معجزۀ جاويد پيامبر اسلام است و نبايد از تأثير آن در جذب مردم مدينه به اسلام غافل بود. از يك‌سو نفوذ و جاذبۀ لفظى و معنوى قرآن و از سوى ديگر وجود زمينۀ مساعد روحى و معنوى در ميان مردم يثرب براى پذيرش اسلام را مى‌توان از عوامل شتاب در گسترش اسلام به‌شمار آورد. بايد گفت همانگونه كه بخش عظيمى از دشمنى، عداوت و مخالفت قريش با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله برخاسته از تضاد آيات قرآن با منافع قدرت‌طلبى و سودجويى قريش بود، جذب و تمايل بسيارى از مردم يثرب به اسلام نيز به‌دنبال همان پيام‌هاى توحيد و عدالت‌خواهى قرآن بوده است.
آنان اسلام را هماى سعادت و فرشتۀ نجات خود مى‌دانستند و بهترين شاهد بر اين تأثيرگذارى، جمله‌اى است كه از پيامبر اسلام نقل شده است:
«فإنّ المدينة فتحت بالقرآن» ؛ 1«همانا مدينه با قرآن فتح گرديد.»
و اين گفتار پيامبر صلى الله عليه و آله در تحليل شيوۀ نفوذ اسلام در مدينه، آميخته با شواهد بسيارى از گزارش تاريخ است؛ از جمله اين كه برخى نوشته‌اند: نخستين مسلمانان انصار «اسعدبن زراره» و «ذكوان» بودند. آنان بر عتبةبن ربيعه وارد شدند. عتبه گفت: اين نمازگزار (حضرت رسول صلى الله عليه و آله) ما را از زندگى بازداشته است. چون پيش از آن اسعدبن زراره و ابوالهيثم‌بن تيهان در يثرب از توحيد سخن مى‌گفتند، ذكوان كه سخن عتبه را شنيد به «اسعد» گفت: اين همان دينى است كه تو مى‌خواهى، آنگاه هر دو برخاستند و نزد پيامبر خدا رفتند و قرآن گوش دادند و اسلام آوردند و چون اسعدبن زراره خبر اسلام آوردن خود و گفتار و دعوت پيامبر خدا را به ابوالهيثم گفت. او نيز اسلام آورد و پيامبر خدا را ناديده، به پيغمبرى شناخت. 2و در مورد تأثير قرآن در دگرگونى احوال مردم يثرب بهترين شاهد، اسلام آوردن سران قبيلۀ بنى عبدالأشهل است، آنگاه كه «اسيدبن حُضَير» با حالتى خشمنگين نزد مصعب‌بن عمير آمد، مصعب گفت: بيا بنشين و سخن ما بشنو. اگر سخن ما تو را پسنديده شد، قبول كن وگرنه هرچه خواهى كن. مصعب با وى سخن گفت و چند آيه از قرآن خواند و او را به اسلام دعوت كرد. چون «اسيد» سخن «مصعب» را شنيد و به قرآن گوش فرا داد، از حالت پيشين خود برگشت و دل وى در اسلام