127المراء و الإكثار و ما لا يعنيه» .
«كسانى را كه به مجلسشان شرفياب مىشدند، با چهرهاى گشاده، برخوردى نيكو، خلقى نرم و به دور از خشونت مىپذيرفتند. در هنگام مذاكره با مردم و طالبان حقيقت، زيادهگويى نمىكردند و از سخنان بيهوده دور بودند و جدال و مراء به كار نمىبستند.» 1اين سنت پيامبر صلى الله عليه و آله و پرهيز آن بزرگوار از مراء و جدال و تأكيد به دورى از آن در احاديث نبوى، سبب شد كه گروهى گمان كنند بحث در مورد مسائل اعتقادى با مخالفان مطلقاً صحيح نيست و مورد رضايت پيامبر نمىباشد، لذا امام صادق عليه السلام در اين زمينه به روشنگرى پرداخته و منهى بودن جدال در دين را، كه يكى از يارانشان به رسول اسلام نسبت مىداد، نادرست دانسته و فرمودند: «آنچه كه نهى گرديده، جدال غير احسن است. 2و جدال احسن كه در قرآن نيز به آن اشاره شده، چگونه حرام است و حال آنكه پروردگار در ردّ ادعاى اهل كتاب در اينكه به غير از ايشان كسى وارد بهشت نخواهد شد، مجادله كرده و مىفرمايد:
وَ قٰالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ كٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰارىٰ تِلْكَ أَمٰانِيُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ 3
«آنان گفتند: (هيچ كس جز يهود يا نصارى، هرگز داخل بهشت نخواهد شد (اين آرزوى آنهاست! بگو: (اگر راست مىگوييد، دليل خود را (بر اين موضوع) بياوريد!) .»
علماى اخلاق، مراء را ايراد و اشكال در كلام و استدلال خصم دانستهاند كه براى تحقير و اهانت و اظهار برترى و اثبات هوشمندى و نه براى اثبات حق، ابراز مىگردد و جدال به مرائى گويند كه به اظهار مسائل اعتقادى مربوط مىگيرد. 4طبيعى است چنانچه غرض از جدال ارشاد و هدايت باشد، مذموم نيست و از سوى قرآن به جدال احسن نامگذارى شده است.
وَ لاٰ تُجٰادِلُوا أَهْلَ الْكِتٰابِ إِلاّٰ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنّٰا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنٰا وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَ إِلٰهُنٰا وَ إِلٰهُكُمْ وٰاحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ. 5
«با اهل كتاب جز با روشى كه از همه نيكوتر است مجادله نكنيد، مگر كسانى از آنان كه ستم كردند و (به آنها) بگوييد: ما به تمام آنچه از سوى خدا بر ما و شما نازل شده، ايمان