205مشكلات، هزينه‌هاى سفر حج را افزايش دادند.
به عنوان مثال هرچه سفر حج كه در سال 1989، 400 روبل بود، در سال 1990 به روبل رسيده بود.
milsuM inatsigaD ,yheehS ynnA egamarigilp fo tsoC tsinagA tsetorp (1991 ,ekkeMot
حج در تركستان پس از كمونيست‌ها
جمهورى‌هاى تركستان در سال 1991 به استقلال رسيدند و قوانين و مقررات جديدى را براى آزادى‌هاى دينى تصويب كرده و امكان انجام عبادات دينى را فراهم آوردند. مردم مى‌توانستند با آسودگى به حج بروند. تعداد حجاج در اين دوران به اوج خود رسيد. در سال 1991، 400 نفر و در سال 1994، 2700 نفر تنها از جمهورى ازبكستان به سفر حج رفتند. در حال حاضر نيز حجاج تركستان مى‌توانند آزادانه به حج بروند. گمان مى‌شود كه از كشورهاى ديگر همسايه هم‌به همين اندازه به حج رفته باشند.
آداب و رسوم حج در تركستان
مردم تركستان از قرن‌ها پيش اهميت زيادى را براى انجام فريضۀ حج قائل بوده‌اند و براى سفرهاى رفت و بازگشت حج، برنامه‌هاى مخصوصى داشته‌اند.
وامبرى در خصوص اين آداب و رسوم، چنين مى‌نويسد:
«وقتى به چادر باسملا رسيديم، ما را پياده كردند. در اينجا مشخص شد كه اهالى كاروان ما در كجا ميهمان مى‌شوند.
احوالاتى را كه در اينجا مشاهده كردم، در عمرم فراموش نمى‌كنم. مردم قادر نبودند. اين ميهمان‌ها را در ميان خود تقسيم كرده و به خانۀ خود ببرند. آن‌ها پذيرايى از كاروان حجاج را براى خود يك افتخار مى‌دانستند (وامبرى، ص62) .»
مسلمانان قرقيز نيز فريضۀ حج را انجام مى‌دادند. كسانى هم كه قادر به انجام سفر حج نبودند، ملاّهاى ديندارى را كه از بخارا كاشمر، سمرقند و تاشكند آمده و به سمت حج مى‌رفتند را «حج بدل» و يا نايب‌الزياره قرار مى‌دادند. مخبرالسلطنه مى‌نويسد:
«در مدينه بين اهالى، تعصّب بيشتر از مكه است، خصوصاً در مردم بخارايى كه هميشه جمعى مجاورند. وقتى كه در مدينه بودم، (1321) وقتى مى خواستم وضو بگيرم، گفتم با عصبانيت، آقا! عجله