86محمد صادق پاشا در «الطائف» و عياشى در «ماء الموائد» ملك عبداللّٰه در «مذكراتى» و عبداللّٰه بن خميس در «المجاز بين اليمامه و الحجاز» نيز به سختى راه وادى محرم و آسانى مسير السيل تصريح نمودهاند.
علاوه بر بررسى موقعيت جغرافيايى راهها، محاسبۀ مقدار مسافتهاى ميان قرن المنازل تا مكه از يكسو و تا طائف از سوى ديگر و مقايسۀ آن با مقدار مسافتهاى وادى محرم تا اين دو شهر شواهد مفيد ديگرى را بر يكى بودن قرن المنازل با السيل الكبير به دست مىدهد.
5. پاسخ به چند ابهام. . .
1. برخى گفتهاند: «السيل» همان ميقات ذات عرق است و اين ادعا را به عبداللّٰه بن باز (مفتى سابق عربستان) نسبت داده و نقل كردهاند كه وى در چاپ اول مناسك خود گفته است:
«السيل، همان ذات عرق است و قرن المنازل همان الهدا است.» اما در چاپهاى بعد نظر خود را تغيير داد و السيل را با قرنالمنازل يكى دانست.
گرچه ما ناقل اين سخن و مصدر آن را نيافتيم اما با فرض درستىِ اين نقل، پاسخ آن روشن و آشكار است؛ نخست آنكه تغيير نظر شيخ در چاپهاى بعد، بهترين شاهد بر نادرستى ادعاى اول اوست و دوم آنكه گرچه ايشان عالم بزرگ عربستان و از فقهاى سلفيون بوده، اما از آنجا كه تعيين موقعيت جغرافيايى، از مسائل فقهى به شمار نمىآيد و در حيطۀ دانش جغرافيا است، اظهار نظر در بارۀ آن، نياز به آگاهى و تخصص در اين حيطه دارد كه شيخ به اين تخصص شهرتى نداشته است.
و افزون بر اين، چنانكه پيشتر ملاحظه كرديد، دلايل و شواهدى كه ارائه كرديم، آشكارا بر خلاف اين ادعا است.
همچنين ملك عبداللّٰه بن الحسين، به هنگام توصيف مسير كاروانهاى مكه به طائف، از زيمه و سوله و ذات عرق نام مىبرد و نام كنونى آن را السيل مىداند.
اما آنچه ملك عبداللّٰه در كتاب خود آورده، علاوه بر تعارض با كلام دانشمندان و محققان و جغرافىدانان، كه بدان اشاره كرديم و مخالفت با دلايل يكى بودنِ قرن المنازل و السيل مشكل ديگرى نيز دارد؛ زيرا ذات عرق در مسير مكه به طائف نيست بلكه در مسير مكه به عراق قرار دارد و البته اين دو مسير در مشاش از نخله يمانيه به هم مى پيوندند و احتمالا به