99اوقاف حرمين، حفظ امنيت منازل و راهها و نيز بهداشت حجاج تلاش مىكرد.
بخشى از اين كارها، مىتوانست كارهاى فرهنگى باشد كه جنبۀ راهنمايى براى حجاج داشت.
عمده منابع نويسندۀ اين سطور در ارائه كردن ادبيات حج در دورۀ عثمانى، نسخههاى موجود در كتابخانۀ سليمانيۀ استانبول، مؤسسه دايرة المعارف تركيه و كتابخانههاى چند مركز ديگر بود. 1البته تاكنون از ديدن كتابخانههايى كه در شهرهاى ديگر آناتولى است، محروم ماندهام.
در مجموع اين كتابخانهها، نزديك به 470 عنوان كتاب در بارۀ منازل حج ومناسك ثبت شده است. تنها در كتابخانۀ سليمانيه 138 عنوان كتاب در اين دو موضوع ثبت گرديده است. افزون بر اين، در چند مورد براى تكميل بحث، از فهرستهاى برخى از كتابخانههاى موجود در مصر، حرمين و غيره نيز استفاده شده است.
بيشتر كتابهاى موجود در سليمانيه را از بخشهاى ديگرِ قلمرو عثمانى به اين نقطه آوردهاند، 2اما بسيارى نيز در جاى خود ماندند كه بايد آنها نيز مورد بررسى قرار گيرند.
همانگونه كه مىدانيم زبان علمى جهان اسلام عربى بود و نيز مىدانيم كه بسيارى از مسلمانان ترك بودند و قادر به فهم زبان ديگرى جز تركى نبودند. به همين دليل بخشى از ادبيات حج در اين دوره، بعد از عربى، تركى است. معمولاً در ابتداى برخى از رسالههاى تركى نوشتهاند: «من اين رساله را به تركى نوشتم تا مردم بفهمند» .
متنهاى تركى بيشتر متأثر از زبان فارسى و لغات آن بود؛ بهطورى كه برخى از رسالههاى تركى را مىبايست رسالههاى فارسى - تركى ناميد. اين سخن بهويژه در بارۀ بهكاربردن اشعار فارسى در متون تركى بيشتر صادق است. نمونۀ روشن آن