85به نظر مىرسد روحانيون كاروانها اگر در مورد اماكن آگاهى و تسلّط كامل داشته باشند و بتوانند توضيحات كافى به زائران بدهند، بهخصوص زائرانى كه به تاريخ علاقهمند هستند، تأثير بسيار مثبتى خواهد داشت. جناب حجتالاسلام والمسلمين آقاى دوانى كه حدود سال 50 به حج مشرّف شده، در كتاب «شعاع وحى بر كوه حِرا» مىنويسد:
دفعه اوّل كه به حج مشرّف شديم نمىدانستيم «غار حِرا» در كوههاى اطراف است. در مرتبۀ دوم كه مشرف شديم، پرسوجو كرديم و فهميديم حِرا در كجاست. ايشان اظهار تأسف مىكنند كه اين اماكن غريب است و چرا تا كنون كسى توجه نداشته است؟ !
امّا امروزه بحمد اللّٰه روى اين مسأله كار شده و بسيارى از زائران عشق ديدار از چنين اماكنى را دارند.
لطفاً بفرماييد آيا در مورد مكانهايى مانند بدر و غدير پژوهشى صورت گرفته؟ جا و محلّ آنها مشخص است ولو محدود؟ و آيا در ايام عمره يا حج، زائران مىتوانند از آنجاها ديدار كنند يا نه؟
آقاى عبد الهادى الفضلى، مقالهاى در مجلۀ «تراثنا» نوشته بود كه در آن آورده است: من رفتم جاى غدير را پيدا كردم و عكسهايى هم در آن مقاله ارائه كرده بود.
مطالب آن، تا چه اندازه دقيق است؟
آقاى نواب: در مسير مكه به مدينه شهر يا شهرك بدر مشخص است؛ همان منطقهاى كه چاههاى بدر بود و شهداى بدر مدفوناند.
امروزه قبرستانى در آنجا موجود است و آيات سورۀ انفال را انسان مىتواند در آنجا به وضوح ببيند؛ قسمتى كه مسلمانان در دامنۀ كوه بودند و رمل است و نيز قسمتى كه مشركان آمدند و مستقر شدند. اينها همه در كنار چاههاى بدر بوده، كه خاك است و وقتى باران آمد، آن رملها زير پاهاى رزمندگان و نيروهاى اسلام سفت شد و وقتى دسترسى به چاههاى بدر پيدا نكردند، از آب باران براى غسل يا وضو (طبق آيات انفال) استفاده كردند و همين بارندگى موجب شد زير پاى مشركان گِل و لاى شود و عرصه بر آنان تنگ گردد.
امّا در بارۀ غدير بايد بگويم: مكرر توفيق تشرّف به آنجا را داشتهام. در سالهاى گذشته با جمعى از روحانيون در بازگشت از مكه به مدينه، به آنجا رفتيم.
سؤال كرديد كه آيا علاقمندان