113بريد وجود داشت كه به آن دربند مىگفتند.
آثارى كه در بارۀ منازل نوشته مىشد، چون جنبۀ راهنمايى داشت، بسا احكام فقهى و مناسك هم در آن نوشته مىشد؛ بهطورى كه فصل خاصى به مناسك اختصاص مىيافت.
مراحل و تفاوت آنها با يكديگر، گاه با تعيين ساعت حركت ميان دو منزل و ذكر نام هر مرحله و منزل نوشته مىشد.
بهطور معمول، ادبيات نگارش آثار منازل آن است كه ابتدا علت تأليف كتابش را بيان مىكند، سپس توضيح مىدهد كه براى چنين سفرى طولانى چه وسايلى را بايد تهيه ديد و چگونه بايد خود را آماده ساخت. پس از پايان يافتن تذكّرات، از منزل نخست كه اسكدار است بحث آغاز شده و سپس در هر منزل، از وضعيت كلى آنجا، از مسجد، مقبره و زيارتگاه و تكيه و بناهاى تاريخى يا هر چيز استثنايى و قابل توجه كه دارد، سخن به ميان مىآيد. بهطور معمول وقتى در بارۀ اين قبيل اماكن بحث مىشود، تاريخچهاى از آنها به دست مىدهد و در ضمن توصيه به زيارت آن مقابر مىكند. گاه در بارۀ مردم و ويژگىهاى آنها، محصولات آنجا يا هر چيز ديگر كه جلب توجه كند نيز صحبت به ميان مىآيد. بحث از آب و هوا و نيز مشخصات مسير و راه و اينكه تنگ است يا خوب است، به دست مىدهد. نام قبايل، خوراك مردم، گياهان آن ناحيه، مسائل سياسى، حاكم آن ديار و. . . نمونههاى ديگرى از آگاهىهايى بود كه در اينگونه كتابها مىآمد. برخى از اين آگاهىها مىتوانست نيازهاى مادى حجاج را برآورده كرده و به آنان تعليم دهد كه در هر منزل مىتوانند چه نوع كارى را انجام دهند و چه نيازهايى را برآورده سازند. وجود يا عدم كاروانسرا نيز بهطور معمول در اين آثار قيد مىشد.
بهطور كلى توجه دادن به مشكلات خاص در طول مسير، يكى از اهداف اصلى اينگونه آثار بود كه زائر بايد خود را در برابر آنها آماده مىكرد.
بيشتر اين آثار به زبان تركى نوشته شده؛ زيرا زبان مردم تركى بوده و هدف آنان راهنمايى اين مردم بوده است. به علاوه، بيشتر آنها در طول مسير نوشته شده و همراه آنان بوده است، به همين دليل بسيارى از اين نسخهها كه باقى مانده، آثارِ استفادۀ مكرر از آنها را حتى در سفرهاى بعدى ملاحظه مىكنيم. بيشتر آنها در قطع كوچك هستند و