111يافت، حجاج مصرى با كشتى مىرفتند كه راه كوتاهتر مىشد. به همين دليل ديرتر حركت مىكردند. به سخن ديگر از سال 1281 / 1864 صره همايون؛ يعنى هدايايى به وسيلۀ كشتى مىفرستادند. مسير از استانبول به بيروت و از آنجا به شام مىرفت. از شام تا مدينه ومكه همان مسير معمولى را طى مىكرد.
نمونۀ اينگونه سفرنامه را در «سياحتنامۀ حجاز» از سليمان شفيقبن على كمال، از سال 1308 / 1890 مشاهده مىكنيم.
سليمان شفيق از صاحب منصبان عثمانى بوده و كلآغاسى در ارتش عثمانى؛ يعنى فرمانده لشكر توپخانه بود. اين اثر مهمى است كه تاكنون به خط عثمانى مانده و به تركى لاتينى برگردانده نشده است.
زمانى كه راه آهن شام - حجاز ساخته شد؛ يعنى از سال 1328 \1908 صرّه به