79آب چاه نهادم كه از سر ديگر آن آب به بيرون مىپاشيد. از اينجا معلوم مىشود كه عامل فشارى در عمق چاه است كه هنگام بارش باران كه مانند يك چاه آرتيزين عمل مىكند و در همين حال از آب چاه مضمضه كردم و آن را شيرين يافتم و در بررسىها معلوم شد از آب چاههاى ديگر مكّه شيرينتر است. فوران آب براى مدّتى از زمزم ادامه داشت تا اينكه كم كم رو به كاهش نهاد و به حال طبيعى برگشت؛ يعنى تا فاصله سه متر از دهانۀ چاه پايين رفت و اين دليل بر اين است كه منابع چاه زمزم با ساير آبهاى زير زمينى تفاوت دارد؛ زيرا چنين چيزى به عنوان مثال براى چاه «داوديه» اتفاق نيفتاده است و اگر قرار بود آب چاههاى منطقه بالا بيايد بايد در چاه داوديه و چاههاى ديگر حرم نيز چنين اتفاقى مىافتاد، از اينجا مىتوان نتيجه گرفت چاه زمزم داراى منبعى مستقل است.
نكتۀ ديگر آنكه با آزمايش آب زمزم در محرم سال 1400 هجرى (قمرى) پس از تحوّلاتى كه در حرم رخ داد، با تجزيه و تحليل منابع اصلى اين چاه، چنين به دست آمد كه هيچگونه آلودگى در آب وجود ندارد و نوع آن با ساير آبها فرق دارد.» 1همين نويسنده در جاى ديگر در مقدار آب دهى زمزم ياد آور مىشود:
«بررسىهايى كه با وسايل موتورى براى كشيدن آب زمزم انجام شده، نشان مىدهد كه آب زمزم در هر ثانيه 11 تا 5/18 ليتر آب مىرساند.» 2ب: چشمهها و چاههاى ديگر مكّه
علاوه بر زمزم، با فضيلت و سابقۀ تاريخىاش، در حال حاضر چهار چاه ديگر در مكّه وجود دارد كه عبارتند از:
«داوديه، زبيده، طوى و مسفله و از همه مشهورتر «عين زبيده» است كه در تأمين آب مكّه در زمان بىآبىها تأثير فراوان داشته و هم اكنون نيز مورد استفاده است.
مسعودى در اينباره مىنويسد:
«يكى از آثار ارزشمند كه در اسلام مانندى نداشته، چشمۀ معروف به «عينمشاش» است كه در سرزمين حجاز قرار دارد. اين چشمه را «امّجعفر» زبيده همسر هارون احداث كرد و مسير جريان آن را در ميان پستى و بلندىها و كوه و دشت و طريق صعبالعبور هموار ساخت و از