80مسافت دوازده ميل (24 كيلومتر) به مكّه آورد و براى احداث آن يك ميليون و هفتصد هزار دينار هزينه كرد.» 1ديگران نيز دربارۀ عين زبيده چنين نوشتهاند:
در مكّه چشمۀ آبى است به نام «زبيده» كه آب را زبيده از دورترين نقطۀ وادى نعمان، واقع در شرق مكّه بدان چشمه آورده و براى اين منظور چند قنات در راه مكّه ايجاد كرده است و لذا اين چشمه را به نام او «عين زبيده» خوانند.» 2يكى از جهانگردان معروف سوئيسى به نام «بورخارت» كه در قرن نوزدهم ميلادى از مكّه و حجاز ديدن كرده، دربارۀ عين زبيده مىنويسد:
مورّخان عرب دربارۀ اين كانال بسيار سخن گفتهاند وخلاصۀ گفتار آنان اين است كه زبيده همسر هارونالرشيد خليفۀ عباسى دستور داد كه آب را توسط آبراهى از چشمۀ عين النعمان كه در كوهستان «كرا» قرار دارد به سوى مكّه روانه كنند و سپس براى افزايش آب اين كانال دستور داد آب هاى «چشمۀ عرف» - كه در بالاى كوهستان كرا واقع بود و دشت حنين را سيراب مىكرد - را نيز به آب «عينالنعمان» اتصال دهند و در نهايت آب هاى چهار چشمۀ ديگر به نام هاى: البرود، الزعفران، ميمون و عين مشاش را نيز به آن آبراه اوّليه متّصل نمود.
ليكن اين كانال بعدها مورد بىتوجّهى قرار گرفت و به تدريج بسته شد، تا اينكه در سال 643ه. بار ديگر به دستور سلطان محمّد خدابنده مرمّت گرديد و سپس بار سوم توسط شريف مكّه به نام حسنبن عجلان در سال 811ه. ترميم شد. پس از او نيز سلطان مصر قايتباى اموال فراوانى را در سال 879 صرف ترميم و پاكسازى آن كرد و بعد از او سلطان قانصوه غورى آخرين پاشاه مصر از سلسلۀ چركسها در سال 916ه. به اصلاح آن پرداخت. در سال 931 نيز سلطان قانونى به تجديد بناى اين كانال اقدام كرد و ليكن نتوانست با نقشۀ مناسبى اين كار را به انجام رساند. ولى عاقبت فرزندش سلطان سليم دوّم توانست با صرف مبالغ هنگفتى، كانال جديدى را حفر نمايد و اين كانال همان است كه بورخارت آن را ديده و توصيف آبش را نموده و مىنويسد: «آب فراوانى را به مكّه