77اين سرزمين منابع حياتى مردم مكّه و زائران از آبهاى زيرزمينى كه از دل صحرا سرمىزده و بر اثر بارانهاى فراوان موسمى ذخيره مىشده، تأمين مىگشته است.
با وجود اين، تنگناهاى بىآبى با تاريخ مكّه و حرم پيوند خورده است و به همين دليل بوده كه زبيده همسر هارون الرشيد به حفر قنات تاريخى مكّه اقدام كرد كه قرنها آب مورد نياز مردم را تأمين نموده است و ديگران نيز چاههايى حفر مىكردهاند. امّا بالأخره بيشتر اين چاهها و چشمهها به مرور زمان از بين رفته و دستخوش تحولاتى شده ولى هيچكدام جاى زمزم را نگرفته است و زمزم مانده و آب گواراى آن، كه مىتوان سلسبيل زمينش ناميد.
اينجاست كه آيۀ كريمۀ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ 1مصداق پيدا مىكند؛ يعنى «بگو اگر آبهاى شما بخشكد كيست كه آب خوشگوار براى شما پديد آورد؟»
الف: بارانها و سيلها
در شبه جزيرۀ عربى، بارانهاى شديد مىبارد، هر چند اين بارانها زياد نيست. ريزش بارانها بر اثر ابرهايى است كه از شرق درياى سفيد (متوسط) به سوى دجله و فرات در حركتند و پارهاى از اين ابرها به سمت جنوب و محاذى بحر احمر حركت مىكنند، شبه جزيره را پوشش مىدهند و در فصل زمستان در شهر مكّه بر اثر آن ابرها باران مىبارد و با حركت در جهت جنوب، كشور يمن را نيز در برمىگيرد. بر اثر اين بارانها كه معمولاً يك يا دو ساعت ادامه دارد، سيلهايى به راه مىافتد و با توجّه به موقعيت شهر مكّه و خانۀ كعبه كه در منطقهاى هموار و گود و ميان كوهها قرار گرفته است، به سمت مسجدالحرام مىآيد و لذا تاريخ مكّه سيلهاى عظيمى 2را به ثبت رسانده كه گاهى مسجد و كعبه را احاطه كرده و گاه آب تا درِ خانۀ كعبه و بالاتر از آن رسيده است و خسارتها و ويرانىهايى به بار آورده است. در سالهاى اخير كانالهايى براى خروج آب از اطراف مسجدالحرام احداث كردهاند كه سيلاب و فاضلابهاى اطراف حرم را به خارج شهر هدايت مىكند.
بديهى است كه اين بارانها و سيلهاى ناشى از آن، در تأمين منابع