93باتوجه به اجتماعى بودن مراسم حج و لزوم وحدت و هماهنگى ميان حجاج بيتاللّٰه الحرام - كه شواهد و قرائن زيادى بر آن وجود دارد - و جلوگيرى از تفرقه و تشتت، و براى نيل به اهداف متعالى حج، از آن جمله اجتماع با شكوه مسلمانان در منا و عرفات و اعلام برائت و انزجار از دشمنان اسلام و مسلمين، مسألۀ «ثبوت هلال ماه ذىحجه» و رأى واحد در اين زمينه اهميت فوقالعاده دارد. در بعضى از روايات از يكسانىِ روز عيد فطر و عيد قربان سخن گفته شده، راوى از امام باقر عليه السلام سؤال مىكند: ما در بعضى از سال ها در روز اضحى ترديد مىكنيم، چه بايد كرد؟ راوى مىافزايد: وقتى خدمت حضرت رسيدم و بعضى از اصحاب و ياران در آنروز قربانى مىكردند، حضرت فرمودند:
«الفطر يوم يفطر الناس و الأضحى يوم يضحّي الناس و الصّوم يوم يصوم النّاس» 1
به همين مضمون، رواياتى در منابع اهل سنت نيز مشاهده مىشود. 2از چنين رواياتى بر مىآيد كه وحدت رويّه در امر رمضان، عيد فطر و عيد قربان و احكام و مناسك آن در موسم حج لازم است، و نبايد انسان خود را از اجتماع مردم جدا كند و چنين وحدت رويّهاى تنها با حكم حاكم و اميرالحاج در امر هلال ماه امكانپذير است. واگذارى ثبوت هلال به دو شاهد عادل و امثال آن، چون نمىتواند حلول ماه را بر همگان ثابت نمايد، اختلاف و تشتت را بدنبال دارد، از شواهد و قرائن برمىآيد كه مسألۀ ثبوت هلال امر فردى نيست تا هركسى تكليف خود را با دو شاهد عادل روشن كند، بلكه مسألهاى اجتماعى و مربوط به جامعۀ اسلامى است. با وجود حاكم عادل جامعالشرايط وظيفۀ انسان پيروى و تبعيت است و در فرض حاكميت حاكمان جائر نيز چه بسا از باب تقيّه اطاعت ضرورى باشد. به هرحال تأمل در اين مسأله كه آيا «ثبوت هلال ذىالحجه» بدون حكم حاكم يا نمايندۀ او (اميرالحاج) مىتواند امور حج را سامان بخشد و مشكلات و دشوارى هايى را بههمراه ندارد؟ و آيا بدون حكم او امور حج بدرستى سامان مىيابد؟ لازم و ضرورى است. فعلاً مجال فحص و تحقيق در اين زمينه نيست. اما اجمالاً اينكه نصب اميرالحاج امر رايجى بوده و ائمۀ معصوم عليهم السلام نيز در موسم حج حضور مىيافتند و مخالفتى از ايشان در انجام اعمال حج با عموم مردم از نظر زمان انجام اعمال يا كيفيت آنها نقل نشده، بلكه همراهى آنان با ديگران در روايات بهچشم