220امتها اعلام برائت نمودهاند، كه نمونۀ بارز اعلام برائت از مشركان در امتهاى پيشين، طبق فرمودۀ قرآن، آنجا است كه مىفرمايد: قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ كَفَرْنَا بِكُمْ. . . 1
حضرت ابراهيم عليه السلام و يارانش بودند كه قاطعانه برائت خود را از مشركان و بتهاى آنها اعلام داشتند. 2ب) در دورۀ اسلامى
گرچه اعلام برائت از مشركان، در امتهاى پيشين بوده است ولى با ظهور اسلام و بعثت پيامبر، اين امر در دين اسلام به اوج خود رسيد؛ به طورى كه اعلان عمومى «برائت از مشركين» و احكام الحاقى آن، در تاريخ اسلام براى نخستين بار، پس از نقض عهد مشركينى بود كه پس از فتح مكه (8 ه. ق.) با پيامبر اسلام پيمان عدم تهاجم و دشمنى بسته بودند. در ابلاغ «برائت از مشركين» ، حضرت على عليه السلام، در بعد از ظهر دهم ذيحجه در منا، با شمشير برهنه، به خطبه ايستاد و پس از تلاوت آيات نخست سورۀ برائت، چهار حكم الحاقى رسولخدا را ابلاغ كرد. 3در هر حال، اعلام برائت يكى از وقايع مهم تاريخ عصر رسالت، در اواخر عمر پيامبر بود كه بدين وسيله دولت اسلامى تثبيت شد و دعوت جهانى اسلام نيز آغاز گرديد و پيامها و پيكهاى آن حضرت به سران دول و ملل گسيل شدند.
پس، بدين ترتيب در دورۀ پس از اسلام، بنيانگذار اعلام برائت از مشركين شخص رسول خداست. 4آرى! پيامبر صلى الله عليه و آله با اين عمل خود، راهى را به مسلمانان نشان دادند تا روى پاى خود بايستند و سلطۀ كافران را بر خود نفى كنند، همانگونه كه قرآن نفى كرده است: لَنْ يَجْعَلَ اللّٰهَ لِلْكٰافِرِين عَلَى الْمُؤْمِنِين سَبِيلاً 5
زمان اعلان برائت از مشركين
از آنجايى كه نخستين اعلام برائت توسط پيامبر نسبت به مشركان، در ايام حج انجام گرفت و از آنجايى كه سنت و سيرۀ نبوى جاويد است؛ لذا اين سنت نبوى در ايام حج به اجرا در مىآيد. گرچه اعلام برائت از مشركين مقطعى و موسمى نبوده كه هر مسلمانى بايد همواره در سراسر حيات خويش از مشركان برائت جويد و تنفر خويش را نسبت به آنان اظهار كند. با