98مانند عنصر غير اسلامى در جامعۀ مدينه بودند، كامل شود، شايسته است آن عناصر را براى شناخت حدود تأثر از اسلام و نوع تأثيرشان در اجتماع، دريابيم:
در مورد يهود، بايد گفت كه آنان مانند عنصرى مشخص در جامعۀ مدينه، بيش از ديگر عناصر غير اسلامى، بودند. مىبينيم كه پيامبر صلى الله عليه و آله از زمان آغاز هجرتش به مدينه، همواره بنايش بر جذب يهود به دين اسلام بوده است؛ [ جذب ] كسانى كه قبل از بعثت محمد بر اوس و خزرج پيروز شده بودند.79 پيامبر صلى الله عليه و آله گروهى از مسلمانان؛ از جمله معاذ بن جبل و بشربن براء و داود بن سلمه را براى مجادله به بهترين روش و به هدف ورود آنها به اسلام، نزدشان فرستاد.80
يهود در نوع قبول دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله تفاوت داشتند، به طورى كه گفته شده، از بنىنضير بجز سعدبن وهب و سفيانبن عميربن وهب كسى مسلمان نشد.81 اين حالت در مورد بقيۀ طوايف يهودى مدينه نيز صدق مىكند. پس گروه اندكى از آنها دعوت اسلام را از روى ايمان صادق اجابت كردند.82
بعضى از كاهنان يهود در گردن نهادن به اسلام و ايمان به محمد، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، پيشتاز شدند و از روى آگاهى قبلى، از علامتهاى بعثت و نبوت به دين او شتافتند.83 از جملۀ آن كاهنان، عبداللّٰه بن سلام بود84 كه مىگفت: صفت، اسم، شكل او و زمانى را كه چشم به راه او بوديم شناختم.85 از خاندان عبداللّٰه بنسلام پسرانش محمد86 و يوسف87 و برادرانش سلمه88 وثعلبه89 و برادرزادهاش سلام90 مسلمان شدند.
از احبار يهود اين افراد نيز به محمد صلى الله عليه و آله ايمان آوردند: يامينبن يامين،91 زيدبن سعنه،92 يا سعيه93 كه مىگفت: از علامتهاى نبوت چيزى نماند مگر اين كه هنگام نگريستن به چهرۀ محمد صلى الله عليه و آله، آن را شناختم94 و عبداللّٰه بنسالم95 و تمام بن يهودا96 و مخيريق كه كاهن بنى ثعلبةبن فطيون بود.97
در ميان يهود، بنىقريظه در پذيرش دين اسلام نسبت به بقيه برترى داشتند. و جهتش اين بود كه آنان دردست مسلمانان اسير بودند.98 و بيشترشان سن و سال كمى داشتند و مشمول عفو پيامبر شدند و به قتل نرسيدند.99
ابن حجر، اسامى بيش از دوازده نفر قرظى مسلمان را آورده است كه از صحابه بودند يا راويان از پيامبر به شمار