116كعبه: محض از جهت انفراد و تربيع 1آن كعبه ناميده‌اند، هر بنائى كه آن مربّع و منفرد باشد، يعنى پيوسته به هيچ بنائى ديگر نباشد در عربى آن را كعبه گويند.
و ديگر:
أُمِّ رحم گويند: كسى كه داخل بيت شود او را رَحم كرده مى‌شود.
بلد الأمين: مكّه را پيش از ظهور اسلام هميشه هر طوايف كه بوده‌اند مُعزّز و مكرّم مى‌داشته‌اند، و سكّان آنجا از آنچه در خارج مكّه مى‌ترسيده‌اند امن مى‌زيسته‌اند «فلذلك سُمي بلد الأمين لأمنه وأمانه» .
و كعبه را بيت‌العتيق نيز گويند، چنانچه در قرآن مجيد مى‌فرمايد: وَليُوفُوا نُذُورَهُم وَلِيطوّفوا بِالبَيتِ العَتْيق 2، وجه تسميه به اين اسم را از چند وجه مى‌توان گفت:
اوّل: از جهت اين كه آزاد است از تملّك مخلوقات، چون كسى مالك آنجا نيست.
دوّم: از آن جهت كه قديم از همۀ خانه‌هاست كه در روى زمين است، چنانچه دلالت دارد بر اين معنى آيۀ: إنّ أوّل بيت وضع للنّاس 3وشىء قديم را عتيق مى‌نامند.
سيّم: از جهت آزادى از تسلط ظالمان، كه خلّاق احديّت آن مكان مقدّس را از ظلم ظالمان محفوظ داشته و هر كه را هم به اين صدد افتاده باشد دفع فرموده به مجازات كافيه، چنانچه استيصال اصحاب فيل كه قصد تخريب آن خانه كرده بودند شاهد بيّن است بر اين مدعى.
چهارم: از جهت آزاد شدن او از طوفان نوح عليه السلام، چنانچه به سند معتبر از صادق عليه السلام منقول است كه خدا غرق كرد جميع زمين را در طوفان نوح عليه السلام مگر خانۀ كعبه، پس از آن روز او را عتيق 4ناميدند كه از غرق شدن آزاد شد.
راوى پرسيد: كه به آسمان رفت؟
فرمود: نه ولكن آب به آن نرسيد و از دورش بلند شد.
در بعضى از كتب مروى است كه در طوفان نوح عليه السلام دو جا را از روى زمين آب نگرفت؛ يكى كعبه و ديگرى مدفن مقدّس امام حسين عليه السلام، چنانچه ظالمين آل محمد صلى الله عليه و آله بعد از شهادت آن حضرت مكرّر به آنجا آب بستند و شخم كردند كه زراعت كنند، شايد كه اثر قبر مطهّر نور ديدۀ خاتم الانبيا برطرف شود و هر دفعه آب بر در آنجا حلقه زده حيران ماند و روى