98
مسير رسول خدا - ص - از مدينه تا احد
در حال حاضر دو مسير از مدينه به سمت احد امتداد دارد؛ يكى راه ابوذر است و ديگر راه سيد الشهدا. آنچه مسلم است رسول خدا - ص - مسيرى را در ميانۀ اين دو راه، به سمت احد، انتخاب كرده است. در اين مسير، سمت راست لشكر اسلام، مشرق مدينه و دقيقا حرۀ شرقى قرار داشته و در سمت غرب آن كوه سلع بوده است.
درست پس از كوه سلع، همان زمين بزرگ زراعى فوق الذكر آغاز مىشود كه تا دامنۀ احد در شمال و در غرب تا حرۀ غربى مدينه امتداد دارد.
آقاى محمدباقر نجفى نوشتهاند كه حركت رسول خدا - ص - از ثنية الوداع آغاز شده است. اين ثنيه كه مسير راه شام بوده در شمال غربى مدينه، در آغازِ راهى قرار داشته كه اكنون به نام شارع سلطانه يا عثمان شناخته مىشود و سمت شرق آن با فاصلۀ اندكى راه سيدالشهدا بوده است. اين مكان مدفن نفس زكيه نيز بوده كه تا چند دهۀ قبل، مقبره داشته و اكنون از آن آگاهى در دست نيست.
دليل ايشان براى آن كه رسول خدا - ص - از ثنية الوداع گذشته، آن است كه ابن نجار به نقل از ابوحميد ساعدى گفته است: «ان النبى صلّى اللّٰه عليه و آله خرج يوم اُحد حتّى اذا جاز ثنية الوداع» . 1به نظر مىرسد كه رسول خدا از ثنية الوداع عبور نكرده باشد، بلكه اين نقل اشاره به آن است كه حضرت از برابر آن مكان، كه مكان شناخته شدهاى بوده، با فاصله، مسيرى را براى رفتن به احد انتخاب كردهاند. دليل آن اين است كه دشمن مشرك در شمال غرب بود و امتداد راه ثنية الوداع درست به مواضع آنها در انتهاى جرف برخورد مىكرد. ممكن است گفته شود كه رسول خدا - ص - از ثنية الوداع حركت كرده، بعد در رفتن به سمت شمال، راه خود را به سمت راست تغيير داده است. باغستانى در پشت كوه ذباب به سمت راه سيدالشهدا بوده كه «شوط» نام داشته و ابن اسحاق در عبارت «حتى كانوا بالشوط بين المدينة و احد» بهآن اشاره كرده است. 2پس از آن، يك بناى كوچك معروف به «شيخين» متعلق به يك پيرزن و پيرمردى بوده كه رسول خدا - ص - در آنجا هم توقف كوتاهى داشته و «مسجد الدرع» كه اكنون نيز موجود است، يادگار رسول خدا - ص - در آنجاست.
گفته شده كه حضرت نماز مغرب و عشا را در آنجا خوانده و تا صبح روز بعد