97نقض شد.
در بخشهاى ديگرى هم خانههايى از انصار وجود داشت كه رفتن به آن سمت به معناى وارد شدن در شهر و درگير شدن در يك جنگ شهرى بود نه جنگى كه مىبايست در يك فضاى باز و سيع اتفاق افتد.
بنابراين راه نفوذ سپاه مشرك به مدينه، منحصر به عبور از كنار كوه احد بود كه آغاز يك منطقۀ باز و زراعى بود. درست به همين دليل است كه در جنگ خندق نيز مشركان مكه، نه از جنوب بلكه از همين قسمتهاى شمالى يا به عبارتى شرق كوه احد وارد مكه شدند. آنان چون خندق راهشان را بسته بود، در انديشۀ راه نفوذى از منازل بنىقريظه در جنوب افتادند كه داستان آن مشهور است.
آنچه از گفتار مورخان به دست مىآيد آن است كه مشركان، زمانى كه به ذوالحليفه يا محل مسجد شجره رسيدند، راه خود را به سمت وادى عقيق كج كرده با زدن نيمدورى از جنوب به غرب تا شمال، در نقطهاى در فاصلۀ تقريبى يك و نيم كيلومترى جنوب غربى احد مستقر شدند و شتران خود را بر روى مزارع مسلمانان رها كردند. اين منطقۀ زراعى كه اكنون بناى آتشنشانى و در پشت آن نخلستانها قرار دارد و در يك سمت آن احد، سمت ديگر آن كوه سلع و مزارع اطراف مسجد قبلتين و سمت سوم آن راه سيدالشهدا واقع شده، منطقهاى است كه يك نامش «جُرف» و نام ديگرش «عرض» است.
يك نقشه از مسير آمدن سپاه شرك