93و يا كوههاى درهم تنيده فراگرفته، در عرض 25/21 شمالى و در 49/39 طول شرقى در 366 مترى از سطح دريا. گروهى از متخصّصان؛ مانند دكتر حسين كمالالدين، براساس تحقيق علمى در «فرايند گسترش زمين» مكّه را مركز زمين تلقّى مىكنند. بايد گفت كه چنين نتيجۀ علمى ناممكن نمىنمايد؛ زيرا خداوند متعال از سرتاسر كرۀ زمين اين منطقه را براى خانۀ خود برگزيده است و محققان مسائل شرعى بر اين نكته واقفند كه خداوند متعال از روز خلق آسمان و زمين، مكّه را حرم امن قرار داده است از جمله دلايل اين مدّعا، مرفوعۀ نجارى وغير وى از ابن عباس است كه پيامبر - ص - در روز فتح مكه فرمود:
«ديگر هجرتى نيست. بقا و جهاد است. اگر حركت كردند حركت كنيد؛ زيرا اين جا شهرى است كه خداوند در روز خلق زمين و آسمان آن را حرم قرار داد و به حرمت خداوند، در روز قيامت هم حرم خواهد بود.»
نام مسجدالحرام در چند جاى قرآن ذكر شده است، گروهى با آياتى كه «مسجدالحرام» را «حرم» شمرده، براين استدلال مىكنند كه مكّه، با محدودهاى كه در صدد معرّفى آن هستيم، حرم است و نه خصوص مسجدالحرام؛ كعبه داراى سه محيط است؛ «محيط مسجد» ، «محيط حرم» و «محيط مواقيت» .
گفتنى است كه حرم مكه از ويژگيهايى برخوردار است؛ از آن جمله اين كه اجر عمل نيك و كيفر گناه در آن دو برابر مىگردد.
نماز عيد نه در صحرا كه در مسجدالحرام برگزار مىگردد.
در هيچ سالى نبايد از حاجى خالى باشد.
اجراى حدود در آن مكروه است.
چاه زمزم در آن واقع است.
و نيز حمل اسلحه، كندن گياه، فرارى دادن صيد و ورود غير مسلمان به آن حرام است.
علامتهاى حرم
احكام فراوانى بر شناخت حدود حرم مترتب است و از اين رو، به شناخت آن اهميت داده مىشود. از روايات برمىآيد اولين فردى كه علائم حرم را برپا كرد ابراهيم - ع - به راهنمايى حضرت جبرئيل بود؛ از جمله اين روايات خبر ازرقى به سند خودش از حسن بن قاسم است كه مىگويد: