81يادآور شدهاند:
وجه نخست اين است كه گروهى بدون زاد و توسعه جهت مناسك حج راهى مكّه مىشدند و خود را «متوكله» ! مىناميدند. كه فرمان آمد با خود بار و طعام و وسايل سفر برداريد و هزينه و مخارج سفر حج را بر دوش ديگران نياندازيد و «كَلِّ» بر مردم نشويد! و در عين حال بدانيد كه بهترين توشۀ انسانى تقوا و پرهيزكارى است.
وجه دوّم: آيۀ شريفه در مقام بيان اين حقيقت است كه كردار نيكو و اعمال صالح را زاد و توشه برگيريد و براى خود ذخيره سازيد كه والاترين توشه و ذخيره تقواى الهى است. 1و احدى در شأن نزول آيۀ مزبور داستانى را نقل كرده است كه وجه اوّل را مورد تأييد قرار مىدهد:
«اهالى سرزمين يمن در حالى كه شعار مىدادند: ما متوكلان هستيم! ، بدون زاد و توشه، به حج مىآمدند و آنگاه كه به مكه وارد مىشدند، از مردم گدايى مىكردند؟ ! و به همين جهت آيه نازل شد كه: «وتزوّدوا. . .» 2
امام فخر رازى پس از آنكه مىگويد: مراد از «تزوّدوا» ، برگرفتن زاد و توشۀ تقوايى است، 3و در حقيقت وجه دوّم را تأييد مىكند، در تقرير نظر خود، اين چنين مىگويد:
«براى آدمى دو سفر است، سفرى در دنيا و سفرى از دنيا. سفر در دنيا لاجرم نياز به زاد و توشه و مال و مركب و غذا و شراب دارد. سفر از دنيا نيز احتياج به زاد و توشه دارد و آن دوستى و شناخت آفريدگار جهان و پشت كردن مطلق به غير اوست. . . «توشۀ سفر از دنيا» به مراتب برتر و بالاتر از «زاد سفر در دنيا» است.
چون:
1 - توشه دنيا تو را از گرفتاريها و شدايد موهوم و خيالى نجات مىبخشد و حال آنكه توشۀ آخرت تو را از كيفر و عذاب قطعى رها مىكند.
2 - زاد دنيا تو را از گرفتاريهاى موقت و پايان پذير خلاصى مىبخشد، در حاليكه زاد آخرت تو را از عذاب جاودانه رها مىكند.
3 - توشۀ دنيا تو را به لذائذ همراه با دردها و بيماريها مىرساند، امّا زاد آخرت تو را به لذتهاى خالى از درد و رنج نائل مىكند
4 - زاد دنيا تو را به دنيايى مىرساند كه لحظه لحظه در حال فنا و زوال و پايان