48او شده باشد. در باب تقصير، پيش از اين سخن گفتيم.

12 - طواف نساء؛ بواسطۀ حلق يا تقصير، آنچه براى حاجى حرام بوده حلال مى‌شود، جز بوى خوش و تمتع از غريزۀ جنسى، و تحليل اين دو متوقف بر آن است كه از منا به سوى خانۀ خدا بازگردد و طواف و نماز طواف و سعى بين صفا و مروه و در پايان طوافى بنام طواف نساء بجاى آورد، آنگاه بوى خوش و تمتع از غريزۀ جنسى نيز بر او حلال مى‌شود و شايد رمز آن اين است كه سالك هرچه از نظر مقام و منزلت بالا باشد و به مقام تجليه و لقاء نيز رسيده باشد، تسلط او بر غريزۀ جنسى، احتياج به مقام بالاتر و عنايت افزون‌تر دارد؛ «و لقد همت به و هم بها لو لا ان رأى برهان ربه» ¹يوسف صديق - عليه السلام - كه در امتحانات الهى يكى پس از ديگرى كسب توفيق نمود امّا در برابر غريزۀ جنسى، احساس ناتوانى مى‌كند و مى‌گويد:

اين خدا بود كه مرا نجات داد نه خودم، و اگر او نبود در امتحان، بازمانده بودم «و الا تصرف عنى كيدهن اصب اليهن و اكن من الجاهلين» ²بنابراين طواف نساء درس آموزنده‌اى است براى همۀ سالكان و بويژه جوانان.

13 - زيارت مدينه؛ پس از اتمام، مكمّل اعمال سالكان، تشرف به مدينۀ منوره و زيارت مرقد پيغمبر اكرم و حضرت زهرا و ائمه بقيع - عليهم السلام - است و حج بدون زيارت آنان ناقص و نظير تمسك به قرآن منهاى ولايت است، از اين جهت در روايات اهل بيت - عليهم السلام - وارد شده است كه زيارت مدينۀ منوره، اتمام حج است. ³در قرآن شريف از توسل به اهل بيت - عليهم السلام - با عنوان «ابتغاء الوسيلة الى اللّٰه تعالى» ياد شده است؛ «يا ايها الذين آمنوا اتقوا اللّٰه و ابتغوا اليه الوسيلة» ⁴و از برترين توسلات، دعا و استغفار در مراقد و مزارات مطهر آنان است، كه در حقيقت دعا و استغفار در محضر آنهاست و از موارد ويژۀ استجابت دعا و آمرزش گناهان عرض و انجام اين اعمال در محضر منوّر آن حضرات است: «و لو انهم اذ ظلموا انفسهم جاءوك فاستغفروا اللّٰه و استغفر لهم الرسول لوجدوا اللّٰه تواباً رحيماً» ⁵و از اين جهت در روايات اهل بيت - عليهم السلام - سفارش بسيارى بر زيارت قبور اهل بيت شده است؛ از جمله: حضرت زهرا - سلام اللّٰه عليها - فرمودند: هر كه سه روز حضرت رسول - سلام اللّٰه عليه - را زيارت كند، بهشت براى او واجب مى‌شود ⁶و نيز در روايتى از حضرت رضا - ع - مى‌خوانيم كه: «زيارت حضرت رسول، زيارت