25است براى مشاركت سالانۀ انبوه مسلمين و چهرههاى مؤثر و برجسته كشورهاى اسلامى براى يك ديدار جمعى و رابطه و تفاهم و آگاهى از وضع يكديگر و چارهانديشى براى مشكلات و آلام مشترك خود و تأمين و تضمين مصالح جهان اسلام بويژه در عصر كنونى كه ملت واحدۀ كفر گستاخانه و با برنامهاى حساب شده در برابر اسلام انقلابى صفآرايى كرده و جز با وحدت امت اسلامى و تدبير و ايده و آرمان مشترك به مقابله با آن نمىتوان پرداخت.
5- آثار و منافع اقتصادى بويژه براى نيازمندانى كه از كسب و كار و حرفه و تجارت جهت معاش خود بهره مىگيرند و نياز مسافران را برآورده مىسازند و از اين رهگذر دهها هزار خانوار سود مىبرند و فقر و نيازمندى خود را برطرف مىسازند و اين بدان معنا نيست كه زائر به منظور سود تجارى آهنگ حج كند و عملش را بىارزش سازد و فريضۀ حج را از قله عظيم معنويش به حضيض ماديات فرو نهد. بنابر اين توجه به اين نكته اساسى در منافع مادى حج ضرورى است تا موارد مثبت و منفى آن باز شناخته شود و زائران بيتاللّٰه الحرام از آغاز در فكر سود مادى و نفع تجارى نباشند بويژه آنكه عرضۀ كالا و خريد و فروش در سفر حج بسيارى موارد با شؤونات ملت و كشور و روح اسلام و حيثيت زائران در تضاد باشد.
بطور خلاصه حج جامعترين عبادات است جهات مختلف عبادى، فرهنگى، سياسى، اجتماعى و اقتصادى فردى و اجتماعى در آن ملحوظ شده است اما فلسفۀ نهايى و كلى و محورى آن همانا انسانسازى و تهذيب نفوس و دل كندن از ماديات و تحمل رنج سفر و بذل مال و رياضت و عبادت و سبكبال شدن روح و توشۀ معنوى گرفتن و به غناى روحى رسيدن است و نيز تحكيم قدرت اسلام و امت اسلامى و پابرجا ساختن شعائر پايدار دين همانگونه كه در خطبۀ تاريخى حضرت زهرا - سلام اللّٰه عليها - آمده است: «و الحج تشييداً للدين.» بنابراين ساير آثار و منافع را بايد بعنوان آثار جانبى نگريست. اين بود مرورى گذرا به منافع و آثار حج در يك نگرش الهى هرچند تبيين فلسفه حج در هر سطر و واژهاى از اعمال و مناسك و شعائر، نياز به تأمل و تعمق و تشريح و توضيح فراوان دارد و كاوشگران از آن غفلت نورزيدهاند و هنوز جاى تحقيق باقى است.
اينك خوانندگان گرامى را به مطالعه ترجمه مقاله آقاى وهبهالزحيلى فرا مىخوانيم: