48
بيان زمخشرى
جناب زمخشرى بر اين باور است كه خداوند در هر دو مورد، محاجه كنندگان را تحقير و سرزنش مىنمايد. وى «ها انتم هؤلاء» را چنين تفسير مىكند:
«شما همان انسانهاى نادانى هستيد كه دربارۀ آنچه مىدانستيد و كتابتان نيز پيرامون آن صحبت كرده بود، محاجه و مناظره نموديد! پس چرا در موردى كه جاهليد و در تورات و انجيل از آن سخنى به ميان نيامده احتجاج مىكنيد؟ !»
تناسب ظاهر آيه با بيان زمخشرى
از آنجا كه جمله با دو حرف تنبيه (ها انتم هولاء) - كه براى هشدار غافل وضع شده - آغاز گرديده، با تحقير مناسبتر است. علاوه بر اين در قرآن، آيۀ ديگرى است كه در آن «هاى» تنبيه، براى تحقير بكار گرفته شده؛ مانند آيۀ: «ها أنتم هؤلاء تُدعَون لتنفقوا فى سبيل اللّٰه» 1؛ نظير آن كه كسى، خود را آماده كند براى امتحان كتابى كه آن را نخوانده، در صورتى كه از عهدۀ امتحان كتابى كه خوانده بر نيامده است. اينجاست كه به او گفته مىشود: تو نتوانستى از امتحان كتابى كه خوانده بودى سرفراز بيرون آيى، چگونه است، كتابى را كه نخواندهاى، مىخواهى امتحان دهى؟ !
و لذا به اهل كتاب گفته مىشود: شما آنجا كه علم داشتيد و در كتابتان سخنى از موسىٰ و عيسىٰ و رسول خدا - عليهم صلوات اللّٰه - به ميان آمده و احتجاج كرديد، شكست خورديد چگونه دربارۀ شريعتى كه اصلاً اطلاعى از آن نداريد و نامى از آن در كتاب شما نيامده، احتجاج