46الف - استدلال عالمانه و منطقى؛ كه قرآن كريم چنين محاجّه و استدلالى را درست مىداند.
ب - احتجاج جاهلانه و استدلال غير منطقى.
روش احتجاج عالمانۀ نصارى و يهود
نصارى به يهود - كه ادعا داشتند كتاب و دينشان ابدى است و هيچگونه نسخى در آن راه نيافته - مىگفتند: با نزول انجيل، كه بيانگر شريعت عيسىٰ - عليهالسلام - است، تورات نسخ مىشود و بايد گروندگان دين سابق به دين لاحق معتقد شده و آن را دين اصلى خود بدانند. و ثانياً عيساى پيامبر، آلوده نيست و مريم - عليهاالسلام - خانمى پاكدامن است.
در مقابل يهود خطاب به مسيحيت مىگفت: شما به باطليد؛ زيرا معتقد به تثليث هستيد و مسيح را پسر خدا مىدانيد.
احتجاج جاهلانه و استدلال غير منطقى
مناظره جاهلانۀ هر كدام از آنها اين بود كه مىگفتند: «ابراهيم خليل - عليهالسلام - از ماست.» بديهى است مذمت و نكوهش قرآن از آنان، فقط در اين محور است؛ زيرا چنين مناظرهاى، نه بر برهان عقلى استوار است و نه در كتاب آسمانى خودشان سخنى از آن به ميان آمده، تا مستند به وحى باشد.
قرآن در اين زمينه مىفرمايد: «اُئتونى بكتاب من قبل هذا أو أثارةٍ من