131چنين تحوّلى شد. اكنون يثرب با پذيرش اسلام و قبول تعهد دفاع از رسول خدا - ص - كه به معناى دفاع از اسلام بود، مى‌توانست نقطۀ مهم در اين بيعت تلقى شود. نصى كه از محتواى اين بيعت توسط عبادة بن صامت نقل شده حاوى نكات ديگرى نيز هست:
«بايعنا رسول اللّه - ص - على السمع والطاعة فى العسرو اليسر و المكره و المنشط و الاّ ننازع الأمر أهله و أنْ الاّ نقول بالحق حيث كان ولانخاف لومة لائم» . 1
در اين متن علاوه بر اطاعت و فرمانبرى در سختى و راحتى و حالت اكراه و نشاط از اين مطلب سخن به ميان آمده كه «ألاّٰننازع الأمر أهله» سيوطى در شرح اين حديث آن را به معناى امارت و حكومت گرفته است. 2
پيش از اين گذشت زمانى كه رسول خدا - ص - بنو عامر بن صعصعه را به اسلام دعوت كرد، آنان بدين شرط پذيرفتند كه حكومت پس از وى به آنان واگذار شود، امّا رسول خدا - ص - نپذيرفت. محتمل است كه در اينجا نيز چنين تعهدى ناظر به همان مسأله باشد. 3گويا در اين اجتماع مسأله هجرت رسول خدا - ص - نيز مطرح بوده است؛ زيرا علاوه بر آن كه در مجموع، مسأله دفاع از رسول خدا - ص - ناظر بدين معناست، به نوشته ابن حزم يكى از موارد كه بر آن بيعت نشد همين بود كه [أنْ يرجل إليهم هو و أصحابه]. 4
فرداى آن شب قريش - كه گزارش چنين جريانى را شنيده بودند - نزد اوس و خزرج آمده و نسبت به اين مطلب كه: آنان قصد خارج ساختن محمد - ص - از مكه را داشته و بر جنگ با قريش با او بيعت كرده‌اند، اعتراض نمودند، مسلمانان يثرب، مشركان اوس و خزرج را گواه گرفتند كه چنين گزارشى نادرست است. آنگاه قريش نزد عبداللّه بن أُبىّ كه موقعيتى نزد هر دو قبيله داشت آمدند و در اين باره از وى سؤال كردند، او نيز اظهار