81نيست كسى از اهل مكه، حجاج را از سكونت گزيدن در خانههاى مكه مانع شود» .
حرم از آن همۀ مسلمين است
بسيارى از مفسرين در تفسير آيه: «ان الذين كفروا و يصدون عن سبيلاللّٰه والمسجدالحرام الذى جعلناه للناس سواء العاكف فيه و الباد و من يرد فيه بالحاد بظلم نذقه من عذاب اليم»27 حكم همگانى بودن را كه در آيه، به مسجدالحرام نسبت داده شده بر همۀ منطقۀ حرم شامل دانستهاند؛28 زيرا مشركين نه تنها از مسجدالحرام بلكه پيامبر - ص - و مسلمين را از ورود به حرم منع مىنمودند و نيز با وجود اينكه پيامبر - ص - از مكه و از خانه خود به معراج رفت.
در سورۀ اسراء آمده است: «سبحان الذى اسرى بعبده ليلاً من المسجدالحرام» و اطلاق مسجدالحرام به همۀ منطقه حرم به لحاظ جزء اشراف آن مىباشد.
مفهوم همگانى بودن مسجدالحرام يا منطقه حرم، اين است كه در نگهداشتن حرمت و قداست اين سرزمين و انجام مناسك حج و عمره فرقى بين ساكنان آن و كسانى كه از خارج به اين سرزمين وارد مىشوند وجود ندارد و اهل اين منطقه هيچگونه خصوصيتى را دارا نيستند.
احترام حرم و عبادت و مناسك آن حق عمومى مسلمين است و هر نوع ايجاد مزاحمت و ممانعت در اين راه تجاوز به حقوق همگانى مسلمين جهان محسوب مىگردد و نوعى الحاد و ظلم است كه مرتكبين آن بايد با شديدترين مجازات تنبيه شوند (نذقه من عذاب اليم) .
دنباله آيۀ: «و من يرد فيه بالحاد بظلم» در حقيقت بيان جزاى صدر آيه است؛ به اين معنا كه اگر كسى اين حق همگانى مردم را مورد تجاوز قرار دهد، نوعى الحاد و از روى ستمگرى است و عذاب اليم جزاى او است.29
مفهوم اين سخن آن است كه قدسيّت و تعظيم و معنويت حرم چيزى نيست كه در انحصار فرد يا گروه خاصى قرار گيرد؛ بلكه اين سخن كه حقيقت عبادت حج و عمره