90* * *
طواف، از سوى ديگر نمايشى از گردش دايره‌وار كل نظام خلقت برمحور خالق است كه از او مى‌آغازند و بدو مى‌انجامند. طواف باز ساخت سير حيرت‌انگيز و سرگردانى و چرخش دايره‌اى ذره ذرۀ عالم هستى است.
طواف، در عين حال، آغاز يك گردش جديد و يك «محور يابى» جديد است كه زندگى انسانِ جداىِ از حقيقت و - پيوسته گردند بر محورهاى فانى و باطل دنيا را بر محور حق وعدل و طهارت و پاكى بگردشى مجدد مى‌اندازد. محور ما در اعمال و حركاتمان، مگر جز همين آزها و طمعها و همين هدفهاى مادى و فانى دنيوى است؟ طواف، دگرگونسازى محور چرخش زندگى ماست...
طواف يك رمز ديگر دارد و آن آنست كه انسانِ تك‌نگر و تك بعدى را به همه سونگرى فرا مى‌خواند و توجه او را از يك جهت به همه جهات سوق مى‌دهد.
* * *
طواف، سيرى است در بى‌نهايت و گردشى است كه «از حق» و «به سوى حق» است، تو در اين سير، انسانى ميشوى كه هدفى جز حق ندارد و بر محورى جز حق نمى‌چرخد... طواف، همچون نماز معراج مؤمن است... طواف، در نمايش حركت و بيقرارى از نماز فراتر مى‌نمايد و نماز در تجسم بخشى به آرامش و تأمل...
حجرالاسود:
يك سنگ سياه معمولى، كه بى‌هيچ مزيت طبيعى و ساخت رمزوار و ناشناخته، بعنوان «يمين اللّٰه» معرفى شده است.
حجرالاسود، بمَثَل، چونان پرچمى است كه در بافت و ساخت ظاهرى، تفاوتى با نظاير خود ندارد، اما رمز و نشانِ گوياىِ همگى تاريخ و موجوديت و شرافت يك ملت است. پاره‌اى، استلام حجر را چون احترام به پرچم يا سلام به آن تصور كرده‌اند كه در بين ملل عالم مرسوم و معمول است. اين تصورى درست مى‌نمايد كه با روايات «مصافحه با خدا» و امثال آن هم سوئى دارد...
حجر در تصورى ديگر قلب بيت است كه گوئى هر چه قدس و حلال و معنويت و جذبه و شكوه است از همين عضو كوچك بسراسر بيت تزريق مى‌گردد.. و بيت نيز به نوبه خود نسبت به مسجد و مسجد به مكه و مكه به حرم و حرم بسراسر جهان همين موقعيت را دار است... قلب معنويت در «حجر» مى‌زند و از آنجا به بيت جريان مى‌يابد... كعبه خود قلب تپنده مسجد مى‌شود و مسجد قلب شهر مقدس مكه است كه خون معنويت و تقدس