89متفاوت و محيط بر يكديگر از «مطاف» (نزديكترين و كوچكترين دايره‌اى كه بر محور بيت با طواف ترسيم مى‌گردد) تا اقصى نقاط مختلف كره ارض، اين دايره‌ها كه هميشه بطور محيط برهم در پهناى كرۀ زمين ترسيم مى‌شود، از نمازگزارانى تشكيل مى‌گردد كه از چارسوى جهان، در وطنهاى خود رو به خانه كعبه نماز مى‌گذارند،اگر نمازگزارانِ يك دايره از اين دايره‌هاى محيط را در نظر بگيرى، مى‌بينى حالت يك طواف را دارند، منتها طوافى ساكن به صورت نماز...!
از لحاظ ديگر، طواف كنندگان بر محور بيت، نيز دايره‌اى را ترسيم مى‌كنند كه گويا همه دايره‌هاى ترسيم شده از نمازگزاران سراسر گيتى را در طواف خود به نمايش مى‌گذارند. نمازگزاران سراسر گيتى، هر كدام در هر قوس از هر دايره، نمايش‌گر طواف طواف كنندگان بيت‌اند و طواف‌گران بيت، ترسيم كنندگان نماز نمازگزاران سراسر گيتى.
تو هر جا كه هستى وقتى به نماز مى‌ايستى قوسى از دايره‌اى هستى كه قوسهاى ديگر آن، در شعاع تو، به نماز ايستاده‌اند و قوسهاى اين دايره، در حقيقت، از دور دست‌ترين فاصله به كعبه، با نماز خود، دايره كوچك طواف را در مقياسى بزرگ و بزرگتر بازسازى مى‌كنند. و طائفان متحرك حاضر در مسجدالحرام نيز، تجسم بخش دايره‌هاى بسيار مكرر طائفان ساكن غايب، در سراسر جهانند...!
با اين تصوير، طواف دور خانه خدا منحصر به حاجيان نيست و بلكه نمازگزاران در سراسر گيتى، در هر شعاعى كه باشند و هر دايره‌اى را كوچكتر يا بزرگتر تشكيل دهند، گوئى از دورترين نقطه برگرد خانه طواف مى‌كنند: طوافى ساكن در صورت نماز...! در يك كلام: «طواف» ، «نمازِ» متحرك است و «نماز»، «طوافِ» ساكن...
نماز و طواف، يك عبادتند در دو شكل يا يك روحند در دو كالبد و در توضيح بيشتر آن مى‌توان گفت كه جذبه و عشق، بدوگونه در اعمال و حركات عاشقِ مجذوب تجلى مى‌كند: يا با آرامش و تامل و بگوشه‌اى نشستن و زمزمه عشق سرودن... و يا برخاستن و بجنبش در آمدن و از خود بى‌خود شدن...
تجلى نخستين، نماز است و تجلى دوم طواف. طواف و نماز نمايانگر مطهرترين و مقدس‌ترين و پرشكوه‌ترين و پر جذبه‌ترين و روحانى‌ترين و ملكوتى‌ترين حالات يك انسان است (الصلوه معراج المؤمن) آدمى در هيچ حالتى، تا بدين حد از قرب و وصال و نزديكى تام و تمام به راز آفرينش و كُنْه هستى و معشوق همۀ جهان و معبود كل هستى، بهره‌مند نمى‌گردد.