88حرامست... تقصير مى‌تواند نشانه‌اى از آن باشد كه در مرحلۀ شستشوى تن و جان تا حدى موفق بوده‌اى و اينك بايد براى موفقيت نهائى هم در منى و هم در مكه، بخشى ديگر از مناسك را به پايان رسانى، پس «اميد» و «آرزو» در اينجا تجلى ويژه‌اى دارد. آيا «منى» را بدين خاطر «منى» خوانده‌اند؟
امام محمد غزالى در احياءالعلوم و فيض كاشانى در محجةالبيضاء مطالبى آورده‌اند كه برگزيده‌اى از محتوايش اين است:
طواف، نماز است. مراتب تعظيم و تكريم و بيم و اميد و محبت را مراعات كن.
تو اينك همچون فرشتگانى هستى كه برگرد عرش الهى طواف مى‌كنند «گمان مكن كه مقصود، طواف جسم و بدنت در اطراف» «خانه» است بلكه مقصود، طواف قلبت بذكر «صاحب خانه» است هيچ ذكرى را جز به نام او آغاز مكن و به پايان مبر، همانگونه كه طواف را به خانه آغاز مى‌كنى و به خانه پايان مى‌برى و بدانكه طواف اساسى طواف قلب است به پيشگاه الهى و «خانه» مثال ظاهرى است در اين عالم ملك براى حضرت ربوبى كه به چشم ظاهر ديده نمى‌شود. همانطوركه بدن مثال ظاهرى است در عالم شهود براى قلب 1 و بايد دانست كه عالم ملك و شهود (عالم حس) براى كسى كه در، به روى او گشاده است پله به پله بالا مى‌رود... اينكه در اخبار آمده است كه «بيت‌المعمور» در آسمانها در مقابل «كعبه» قرار گرفته و ملائكه در اطراف آن مانند مردم در اطراف كعبه طواف مى‌كنند اشاره به همين موازنه و هماهنگى عالم «ملك» و «ملكوت» است.
و چون مرتبۀ غالب مردم از چنين طوافى قاصر است مأمور شده‌اند تا حد امكام به آنها تشبه نمايند... (پايان برگزيده محتواى كلام غزالى).
بدنيسان طواف، شاه بيت پرطراوت و دلنواز غزل شيوا و شكوهندۀ حج است.
طواف تبلور مقام قرب و وصل عبد و معبود است - طواف تنها منسكى است از مناسك حج كه به همراه نمازش بايد با طهارت انجام گيرد. شرط هيچيك از اعمال حج، آن نيست كه حاجى با وضو باشد. يا اگر غسلى بر او واجب است، غسل كرده باشد و يا زن در عادت ماهيانه نباشد، تمام اعمال حج بجز طواف و نماز طواف بدون طهارت صحيح است. طواف دور خانه خدا، بدنبال همسان و هم وزن نماز است... آرى: نماز، همان طواف است كه به صورت ساكن و رو به خانه انجام مى‌شود و طواف همان نماز است كه به صورت متحرك و بدور خانه انجام مى‌شود.
براى تصوير بيشتر اين تصور، كعبه را مركز دايره‌هائى فرض كن كه در شعاعهائى