247قرار گرفته است، ولى پس از استماع كامل، سخنان ما را با بيان موجز و دلايل قاطع ابطال مى‌ساخت.» 1
قرآن كريم نيز از دشنام دادن به مشركان در مجامع عمومى و مقابله با آن‌ها نهى مى‌كند و مى‌فرمايد:
وَ لاٰ تَسُبُّوا اَلَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اَللّٰهِ فَيَسُبُّوا اَللّٰهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ.
2
«به كسانى كه غير خدا را مى‌خوانند ناسزا نگوييد كه آن‌ها هم عكس العمل نشان دهند و از روى جهل و عداوت و بدون علم و معرفت به ذات اقدس متعال اهانت مى‌كنند.»
مباحثه و مناظره در اسلام بايد به جدل و مراء منجر نشود و از اغراض شخصى و احساسات كودكانه و تعصبات جاهلانه پيراسته باشد. به گفتۀ سعدى:
دو عاقل را نباشد كين و پيكار
دو صاحب دل نگه دارند مويى
ولتر نويسندۀ نامدار فرانسوى - كه از طرفداران آزادى سخن و نوشتار به شمارمى‌رود روابطش با ژان ژاك روسو تيره بود. روزى شنيد كه مقامات سوئيس دستور داده‌اند تمام كتاب‌هاى روسو را دربارۀ اصول حقوق سياسى بسوزانند. ولتر با شتاب به ديدن او رفت و اين عبارت تاريخى را بيان كرد:
«من به هيچ وجه با تو هم عقيده نيستم و هيچ‌كدام از سخنان تو را قبول ندارم، ولى سخن گفتن حق توست و من براى دفاع از حق تو اگر لازم باشد جان خود را نثار مى‌كنم.» 3
4. مناظره در دنياى غرب
از پيشينۀ مناظره در ميان غربى‌ها اطلاعات چندانى نداريم؛ چون برخى از متفكران اسكولاستيك