66اين دانشمند، سه سفر بزرگ داشته است. سفر او به مكه در چارچوب اولين سفر وى بوده كه حدود بيست و هشت سال به طول انجاميده است. وى پس از پايان سفرهاى بزرگ خود به مغرب بازگشت و به دستور سلطان عنان مرينى (حاكم مغرب بين سالهاي859 - 849) رخدادهاى سفر خود را براى ابن جزى، كاتب مرينى املا كرد تا او آنها را ثبت كند. تدوين اين سفرنامه در 3 ذى الحجه سال 756ق. به پايان رسيد. 1
جهانگرد مغربى از كشورهايى كه در سفرهاى خود از آنها عبور كرده، اطلاعات مهمى را ارائه مى كند. اين سفرنامه يك سند تاريخى، اجتماعى و اقتصادى و همچنين يكى از ابزارهايى به شمار مى رود كه به ارتباط بين دانشمندان مغربى و علماى سرزمين مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره كمك كرده است.
اشتياق دانشمندان اهل مغرب به سفر حج و زيارت مسجد رسول الله (ص) و ديگر اماكن مقدسه در مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره، به شكلى آشكار در تأليفات و سفرنامه هايشان ذكر شده است. ذكر اين اشتياق به تأليفات و سفرنامه ها ويژگى ممتازى بخشيده است؛ زيرا انگيزۀ نويسنده در اين سفرنامه ها اشتياق به حج و اميد و آرزوى ديدار علما و دانشمندان و بهره گيرى از آنان است. سفرهاى حجازى كه دانشمندان اهل مغرب به شهرهاى مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره داشته ا ند و وقايع آن را نگاشته ا ند و همچنين اشاره به فعاليت ها و تلاش هاى سفرنامه نويس براى كسب علم و ديدار با دانشمندان، بخش زيادى از فهرست سفرنامه ها را به خود اختصاص داده است. براى نمونه مى توان از دانشمندانى چون ابن رشيد سبتى (متولد 721ق.) و كتاب او تحت عنوان «ملء العيبة، فيما جمع بطول الغيبة فى الرحلة إلى مكة وطيبة» ، ابو العباس مقرى (متولد 1040) و كتاب او با نام «روض العاطر الأنفاس في ذكر من لقيته من علماء مراكش وفاس» و محمد بن زاكور الفاسى (متولد 1120ق.) و كتاب او به اسم «نشر أزاهر البستان في من أجازني بالجزائر وتطوان» نام برد. 2
دغدغۀ دانشمندان اهل مغرب، ديدار اساتيد، استفاده علمى و مجالست با آنها و همچنين يادگيرى علوم و معارف آنان بود. همۀ همت ايشان در طول سفر مصروف به همين امور بود و همواره نام اساتيد و محافل علمى را رصد مى كردند. آنان در سفرنامه هاى خود از نام اين اساتيد، كلاس هاى درس و بحث و همچنين تأليفات آنان ياد مى كردند؛ از اين رو سفرنامه ها بيشتر به فهرستى انبوه از علوم و معارف و اساتيد اين علوم تبديل شده است.
سفرنامۀ «ماء الموائد» نوشتۀ ابو سالم عياشى (متولد1090) نمونه ا ى از سفرنامه هاى حجازى است كه دانشمندان اهل مغرب عربى در چهار قرن اخير به رشتۀ تحرير درآورده ا ند. وى در كتاب خود به شكل مفصل از همۀ عناصر ثابت و رخدادهاى تأثيرگذارى كه در طول سفر حجاز و قبل و بعد از آن