65شناس شيخ ابوالخير احمد بن عثمان عطار مكى را در سال 1333ق. ملاقات كردم. وى در برابر من دو زانو نشست و گفت: تو با من در نوشتن زندگينامۀ دانشمندان شرق جهان اسلام و راويان حديث اين منطقه و همچنين شناخت دست خط و احاديث آنان مشاركت نمودى! اما من در تدوين احاديث دانشمندان سرزمين شما تو را يارى نكردم؛ زيرا از زندگينامه و آثار و احوال آنان اطلاعى نداشتم.»
همچنين اين دانشمند مغربى؛ يعنى عبد الحى كتانى، مى نويسد با يكى از علماى عابد و زاهد مكه به نام شيخ محمدبن سليمان مكى شافعى ديدار كرده و از وى دربارۀ تأليفات و روايت احاديث اجازه گرفته است و سپس به برخى از ملاقات هاى خود با تعدادى از دانشمندان مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره اشاره مى كند. 1
پس از رسيدن حاج حسن بن طاهر و عزيز به مكۀ مكرمه و اداى فريضۀ حج، از فرصت استفاده كرده و در مدت اقامت در مكه، به برقرارى ارتباط با دانشمندان اين شهر پرداخت. او با فقيه شيخ محمد عابد فاسى ملاقات كرد و در ديدار از كتابخانه هاى برخى دانشمندان مكه، او را همراهى كرد. از جملۀ اين دانشمندان مى توان به شيخ فقيه محمد كامل بن محمد ماجد كردى، فقيه محمد طاهر كردى و فقيه شيخ ابراهيم كردى اشاره كرد. آنان در خصوص كتاب هاى حديث و. . . گفتگو كردند و حاج حسن بن طاهر از برخى كتب موجود در اين گنجينه آگاه شد. اين گنجينه نزديك به بيست هزار جلد كتاب را در خود جاى داده بود كه همۀ آنها متعلق به دانشمندان پيشين خاندان الكردى بود. 2
اين سفر مبارك براى اداى فريضۀ حج، بهترين نمونه و دليل براى ارتباط علمى ميان علماى مكه و مدينه و دانشمندان كشورهاى مغرب عربى است. مهم ترين دليل براى ادامۀ اين ارتباط در طول تاريخ، همين اداى فريضۀ حج بوده است. اين فريضه همواره به عنوان يك پشتوانه براى استحكام پيوندهاى برادرى ميان مسلمانان كشورهاى مغرب عربى و مسجد الحرام و مسجد النبى (ص) عمل مى كرده است.
برخى از دانشمندان اهل مغرب، سفر خود براى انجام مناسك حج را توصيف كرده و حوادث و رويدادهاى اين سفر مبارك و ميمون را در قالب سفرنامه تدوين كرده ا ند؛ از جمله مى توان به محمدبن عبد الله بن محمد اللواتى معروف به «ابن بطوطه» و ملقب به «الطنجى» اشاره كرد.
وى منسوب به شهر طنجه واقع در شمال غرب مغرب دور است. شهر طنجه زادگاه اين دانشمند است كه در 17 رجب سال 703ق. در آن ديده به جهان گشود.