74
بخش دوم: امورى كه به دليل عوارض خارجى اتفاق مىافتد عبارتاند از:
1. استحباب يا لزوم خوردن مقدارى از گوشت قربانى با توجه به گرماى هوا و آلودگى محيط و سرايت ميكروب.
در اين مورد بايد گفت اوّلاً: خوردن گوشت قربانى در صورتى است كه براى بدن مضرّ نباشد و اگر مضرّ بود، وجوب يا استحباب ندارد بلكه خوردن آن جايز نيست؛ چنانكه در روايت نبوى مشهور آمده است:
«لاَ ضَرَرَ وَ لاَ ضِرَارَ فِى الإسلاَم» كه از آن استفاده مىشود حكم ضررى در اسلام جعل نشده است؛ يعنى در صورت وجود ضرر، حكم وجوب يا استحباب براى خوردن گوشت قربانى منتفى است.
ثانياً: بايد وضعيتى فراهم كرد كه از فساد گوشتها جلوگيرى شود، اين وظيفۀ مسؤولان و برگزار كنندگان حج است كه اخيراً با ساماندهى قربانگاه، اين مسأله تا حدّ زيادى تأمين شده است و مىتوان امكانات را بهگونهاى قرارداد كه خود حجاج در منا از گوشت قربانى استفاده كنند و هيچ ضررى به آنها متوجه نشود.
2. سر تراشيدن و كثيف شدن محيط سرزمين منا.
مشخص است كه حكم اسلام به «سر تراشيدن» ، هيچ ارتباطى با پيدايش آلودگى محيط ندارد، آنچه سبب آلودگى محيط ميشود رعايت نكردن مسائل بهداشتى از سوى زائران است؛ چنانكه آلوده شدن محيط از زباله است و اين بهخاطر ريختن زباله در معابر و اطراف چادرها است. مسؤولان حج و زيارت بايد براى برطرف شدن اين مشكل فرهنگسازى كنند و تمهيداتى فراهم آورند تا سرتراشى بهگونهاى باشد كه بهداشت كاملاً رعايت شود. اخيراً تا حدّى اين مسأله رعايت ميشود.
3. طواف و سعى و رمى جمرات در حال ازدحام و فشار جمعيت و مشكلاتى كه براى زائران پيدا مىشود؛ مانند احتمال گرفتگى قلب؛ به خصوص براى سالمندان.
در توضيح حكم اسلام دراين رابطه بايد گفت: در فقه قاعدهاى وجود دارد با عنوان
«لاَ حَرَج» و آن از قرآن كريم استفاده مىشود كه فرمود: ( ما جَعَلَ عَلَيكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ) . 1اين آيه به ما مىفهماند كه هرگاه تكليفى از تكاليف الهى موجب مشقت و سختى شد، آن