134
ح) حج، مدرسه‌اى است از اطاعت، تسليم و فرمانبردارى از فرامين خداوند. حاجى با راهنماى روحانى كاروان، اعمال حج را انجام مى‌دهد. طواف مى‌گزارد، سعى صفا و مروه انجام مى دهد، موهايش را مى‌تراشد، به منا و عرفات مى‌رود و قربانى را ذبح ميكند و در ميان اين همه حاجى، حتّى يكى از آنها نميگويد چرا بايد چنين كنم؟ ! چرا بايد به عرفات روم؟ ! چرا شيطان را سنگ بزنم؟ و. . . هرگز چنين پرسشهايى در ايام حج از جانب حجاج شنيده نميشود. همه مشغول عبادت و اطاعت مطلق از فرامين الهياند.
حاجى از اينجا درس مى‌گيرد كه همواره خدا را درنظر داشته و مطيع فرامين او باشد؛ زيرا خداى حج، همان خداى نماز، روزه، جهاد و ساير عبادات نيز هست. پس او در ساير عبادات نيز خداوند را همانگونه كه در حج اطاعت نموده، اطاعت و فرمانبردارى خواهد كرد. او اكنون مانند كسى است كه پس از مرگ زنده شده و صحراى محشر و قيامت و بهشت و جهنم را ديده، به كوتاهى‌ها و گناهانش پى برده، سپس به دنيا بازگردانده شده تا تجربهاى جديد از فهم و دركى نو از زندگى را به نمايش بگذارد.
اساس كشور ارشاد از ماست
(اعتصامى، 369:1382)