117جمال كعبه چنان ميدواندم به نشاط كه خار مغيلان، حرير ميآيد

(سعدى، ص518)

مغيلان چيست تا حاجى عنان ازكعبه برپيچد خسك در راه مشتاقان بساط پرنيان باشد

(همان، ص479)

4. استفاده از آيينها و مناسك حج براى بيان پارهاى از مفاهيم عاشقانه

سفر حج در پارهاى از اوقات، چنان تأثيرى بر روح و جان شاعران ميگذاشته است كه براى بيان مفاهيم بلند عاشقانه نيز ازمناسك حج استفاده ميكردهاند. به عنوان نمونه مولوى چهرۀ مراد خويش، شمس تبريزى را به كعبه تشبيه ميكند:

رخ چو كعبه نما شمس تبريزى كه باشدت عوض حجهاى پذيرفته

(غزليات شمس، ج2، ص882)

سعدى نيز چهرۀ معشوق را به كعبه تشبيه نموده و از اين رهگذر به لطيفهاى اشاره ميكند و آن، اينكه همانگونه كه براى رسيدن به كعبه بايد بيابانها را تحمل كرد، براى رسيدن به معشوق نيز بايد صبورى كرد:

سعدى اگر طالبى، راه رو و رنج بر كعبۀ ديدار دوست، صبر بيابان اوست

(سعدى، ص439)

وى درجايى ديگر باتشبيه معشوق به كعبه، دست نيافتنى بودن هر دو را مورد اشاره قرار ميدهد:

تو همچو كعبه عزيز اوفتادهاى در اصل كه هر كه وصل تو خواهد جهان بپيمايد

(همان، ص513)

نتيجه گيرى:

سفر داراى تأثيرات مهم روحى و جسمى است و به نوعى بر مناسبات فردى و اجتماعى آدمى تأثير ميگذارد. با توجه به آيات و احاديثى كه دربارۀ سفر در قرآن و ديگر متون دينى وجود دارد، ميتوان سفر را به دو نوع مادى و معنوى تقسيم كرد؛ سفرهايى مثل سفرهاى علمى، سفر آخرت، سفرهاى زيارتى و. . . را از جمله سفرهاى معنوى وسفرهايى مانند سفرهاى هجرتى، تفريحى و. . . را از زمرۀ سفرهاى مادى ميتوان به حساب آورد.