116فراموشى سپردهاند و توجه به راه دور و دراز قبله دارند، چنين ميگويد:

سفر قبله دراز است و مجاور با دوست روى در قبلۀ معنى به بيابان نرود

(سعدى، ص508)

همچنين حافظ در بارۀ حاجيان ظاهربين چنين سروده است:

در خرابات مغان نور خدا ميبينم وين عجب بين كه چه نورى ز كجا ميبينم

جلوه بر من مفروش اى ملك الحاج كه تو خانه ميبينى و من خانه خدا ميبينم

(حافظ، ص356)

3. سختى راه حج و تحمل آن

در گذشته به دليل نبود امكانات، سفرها از يك سو با سختيهاى فراوان همراه بود و از سوى ديگر مدت سفرها بسيار طولانى. راه سرزمين حجاز نيز از اين قاعده مستثنى نبوده است. البته اين مسأله باعث شده بود تا مكه در نظر حجاج بيت الله الحرام دست نيافتنى جلوه كند.

ساربانا جمال كعبه كجاست كه بمرديم در بيابانش

(سعدى، ص537)

اما به گفتۀ سعدى آرزومندان كعبه، تمام سختيها و مشقتهاى راه خانۀ دوست را عاشقانه تحمّل ميكنند.

آرزومند كعبه را شرط است كه تحمل كند نشيب و فراز

(سعدى، ص529)

از طرفى دوستداران كعبۀ حق، درد و رنج سفر را با وصال كعبه، درمان مينمودند.

وصال كعبه ميسّر نمى شود سعدى مگر كه راه بيابان پر خطر گيرند

(همان، ص495)

گر در طلبت رنجى ما را برسد شايد چون عشق حرم باشد، سهل است بيابانها

(همان، ص407)

از ديگر مشكلات سفر حج كه از پياده رفتن حجاج به مكه حكايت دارد، خارهاى مغيلان است. اما اشتياق و عشق حرم، آنها را به چشم نميآورد.

در بيابان گر به شوق كعبه خواهى زد قدم سرزنش ها گر كند خار مغيلان غم مخور

(حافظ، ص255)