67بالأخره با وجود اين دو اشكال، آقايان (دكتر نكوفر و دكتر حائرى) وعده دادند كه در هر دو مورد مطالعه كنند كه آيا ادارۀ چنين كاروانى را به شخصى واگذار كنيم، يا خودمان، با انتخاب مسؤول و مديرى با تجربه، كاروان نمونهاى را تشكيل دهيم.
آقاى دكتر نكوفر قول دادند كه با چند نفر صحبت كنند. اكنون اگر كسى از آقايان در اين باره مطلب و نظرى دارد بفرمايد تا كار با مطالعه انجام شود.
مهندس معين فر: ميتوان با كاروانى صحبت كرد؛ مانند كارى كه در سال گذشته حسينيۀ ارشاد كرد وآقايان با كاروان شربت اوغلى مشرف شدند، اما همان موانعى كه فرموديد پيش ميآيد؛ به خصوصكه ما برنامهاى هم نداريم و تعدادمان مشخص نيست. پس به نظر ميرسد اين عملى نباشد. به نظر من، همان نظر دوم خيلى بهتر است، با اين تفاوت كه اگر بگوييد، هر مقدار پول زياد آمد، بعداً برميگردانيم، اين خودش براى برخى توقع ايجاد خواهد كرد و نتيجۀ آن اين است بايد در پايان صورتحساب را بگيرند. اگر صورتحساب و بيلانى باشد، مشكلى ايجاد نمى شود، ولى همان توضيح دادن و همان سؤال و جواب، ممكن است ايجاد ناراحتى كند.
بهنظر من، رقم عادلانهاى تعيين شود و به هنگام نام نويسى به افراد يادآورى گردد كه هر مبلغى زياد آمد، به مصرف فلان كار خير ميرسانيم و مورد مصرف را هم روشن ميكنيم فرض كنيد تحقيق و تتبّع اسلامى يا چاپ فلان كتاب اسلامى و. . . البته اعلام آن در همهجا، آنهم از حالا، صحيح نيست چون اگر بنا بر اعلام باشد، باز صورت تجارت و نفع طلبى پيدا خواهد كرد.
و اما در مورد تعداد افراد، بالأخره كسانى هستند كه ثبت نام كنند. در ميان دوستان خودمان، فرض كنيد انجمنهاى اسلامى، افراد زيادى در هر سال به سفر حج مىروند. در سال گذشته شايد حدود پنج يا شش نفر مشرف شدند. از ميان پزشكان همينطور. البته پزشكان كه وضعيت ديگرى دارند و بهحساب خدمت در كاروانها ميروند، ولى بههرحال انجمنهاى اسلامى افراد داوطلب زياد دارند. حسينيه ارشاد هم همانطور كه شما آقايان و ما مىشناسيم، شايد همين تعداد كه ما در نظر داريم باشند. پنجاه يا شصت نفر هم باشند كفايت ميكند و هيچ نگرانى وجود ندارد؛ يعنى مسأله، مسألۀ مشكلى نيست كه فكر كنيم حتماً بايد به تعداد يك كاروان باشند، بلكه طورى باشد كه با آنها منضم شويم. ناراحتى عمدهاى كه وجود دارد، منا است كه آن هم چند روزى بيش نيست. تنها در منا است كه ساختمان نخواهيم داشت. چه مانعى دارد. در عرفات كه هيچكس ساختمان ندارد. تنها منا است كه آن هم سهروز است و بهجهت اينكه سال اول است تدارك قبلى نداشتهايم چون نميدانيم تعدادمان چقدر است. اين سه روز را در چادر زندگى ميكنيم، چه مانعى دارد.
چون ميخواهيم كاروان دارى را برنامهريزى و ساماندهى كنيم، اشكالى ندارد كه سال اول، دوم يا سوم را در چادر سركنيم. مگر تا دو - سهسال پيش زائرين چهكار ميكردند؟ ! يا مگر الآن همۀ كاروانها در منا داخل ساختمان هستند؟ ! پس تنها نگرانى، منا است و مسائل ديگر حل است و مشكلى نخواهيم داشت. اگر حتى ده نفر با هم، همراه يك آشپز حركت كنند و بروند، ميتوانند يك كاروان باشند. چه رسد به اينكه شصت يا هفتاد نفر باشيم.
يكى از حضار: به نظر من آقاى مهندس معينفر موضوع را سادهتر از آنچه هست تصور كردند، در حالى كه موضوع مشكلتر از اين حرفها است. چون مسأله راهاندازى كاروان نمونه است، نه اين كه يك گروه و اكيپ به حج برود. اگر گروهى بخواهد حج مشرف شود، با چهار نفر، پنج نفر و ده نفر هم كه باشد، مىرود. زير چادر هم ميماند و حتى بدون چادر هم ميشود سركرد. اما شما ميخواهيد كاروانى نمونه داشته باشيد؛ كاروانى كه براى ديگر كاروانها نمونه باشد.
يكى ديگر از حضار: نواقص كار ما بايد از اول كم وحدّاقل باشد. من فكر ميكنم، همانگونهكه پيشتر گفته شد، در آن كميسيون مربوط بايد بيشتر بحث شود و راه حلهاى مختلف بررسى گردد.
شركت كننده ديگر: كاروان نمونه، بايد مباشرتاً كار را خودش بهعهده بگيرد، منتهى در سالهاى اول و دوم چون آشناى به كار نيست، نميتواند از عهده برآيد، ولى بالأخره در سال سوم، چهارم و. . . بايد كارها را خودش رأساً انجام دهد و براى اينكه درجريان باشد وبتواند تجارب لازم را بهدست آورد و همۀ كارها را خودش انجام دهد، مناسبتر از همه آن است كه شق دوم رعايت شود.
بنده ميشناسم كسانى را كه در خدمت كاروانها هستند و تمام كارهاى كاروان را انجام مىدهند و حقّى هم دريافت ميكنند. ما ميتوانيم از چنين افرادى دعوت كنيم كه در كاروان ما كارهاى ادارى را انجام دهند؛ مانند تهيۀ چادر و جا و كرايه كردن خانه در مكه و مدينه و. . .