91قبل از آن؛ يعنى ميان سالهاى 807 تا 812 بود. بعد از سال 813 كه حج تعطيل بود، دوباره حج عراقى‌ها برقرار شد و تا سال 820 ادامه داشت. بانى محمل عراق در اين سال‌ها، حاكم بغداد از سوى قرايوسف تركمانى بود (2/246) .
در وقايع سال 814 آمده است كه عدۀ قليلى از شيراز به حج آمدند (1/434) . اين نشان مى‌دهد كه شيراز مركزيتى در امر ارسال كاروان حج به دست آورده است.
مسير آنان همان احساء و قطيف بود.
علاوه بر شيراز، خراسان نيز نامش به عنوان ارسال كنندۀ كاروان، به تدريج در منابع ظاهر مى‌شود. اين زمان، خراسان در اختيار شاهرخ بود و پس از چند دهه ويرانى، بار ديگر حركت رو به رشد خود را آغاز كرده بود. در سال 816 علاوه بر محمل بغداد، شمارى از خراسانيان هم به بغداد آمده و همراه آن كاروان به حج مشرف شدند (1/434) .
خراسان دهه‌هاى نخست قرن نهم، دوران تسلط شاهرخ و منطقه‌اى بالنسبه آباد بود. بنابراين مى‌توان تصور كرد كه از اين منطقه، حجاج فراوانى به حج مشرف مى‌شدند. طبعاً وقتى سخن از خراسان به ميان مى‌آيد، مقصود خراسان بزرگ است.
يكى از علايم برجستگى اين دوره همين است كه شاهرخ در سال 848 پرده كعبه را فرستاد (1/458) ، اقدامى‌كه معمولاً بزرگترين سلطان، كه بالاترين تسلط را در مكه داشت، انجام مى‌داد. با اين حال، نبايد تصوركردكه شاهرخ چنين‌نفوذى درحرمين داشته است. همان منبع اشاره مى‌كند كه همراه محملى كه آمده بود، صدقۀ ناچيزى هم بود كه در ميان مردم توزيع شد. در سال 850 گفته شد كه سال آينده همسر شاهرخ به حج مى‌آيد كه البته در حوادث سال بعد، اشاره به آن نشده است (1/458، 459) . پردۀ داخلۀ كعبه هم كه از شاهرخ بود تا سال 856 در آنجا بود كه در سال ياد شده به دستور جقمق مملوكى عوض شد (1/462) .
مركزيت نجف براى اعزام كاروان
نجف درمدخل‌راه جبل؛ يعنى كهن‌ترين راه حج عراق بود و بسيارى از عراقى‌ها و ايرانى‌ها براى رفتن به حج از اين نقطه عزيمت مى‌كردند. اين زمان؛ يعنى قرن هشتم و نهم به تدريج بر شمار شيعيان هم افزوده شد و آمدن به عراق براى زيارت عتبات آنان خود يك ارزش مستقل داشت.
شيعيان عراق هم در اين دوره رو به فزونى گذاشته و حلّه از مراكز اصلى شيعه در عراق