25كسىكه پياده حج كند، در هر گام 700 حسنه يابد، اما براى سواره 70 حسنه مىنويسند؛ 1همچنانكه سيرۀ عملى امام مجتبى عليه السلام 2و بعضى از ائمه عليهم السلام مؤيد ديگرى است بر فضيلت پياده بر سواره. و شايد هم اشاره به اهميت زيارت خانه داشته باشد كه بايد با استفاده از هرگونه امكانات، آهنگ حج كنند و در انتظار مركب ننشينند.
4. از تعبير «ضٰامِرٍ» برداشت مىشود كه سختى راه نمىتواند باعث سقوط حج شود؛ يعنى از راه صعبالعبورى، كه باعث لاغر شدن حيوان مىشود، به حج خواهند رفت و از طرف ديگر هشدارى است بر تحمّل مشكلات اين راه و شايد اشاره به اين باشد كه با امكانات كم و حداقلّ وسيله هم به حج خواهند رفت.
5. تعبير «فَجٍّ عَمِيقٍ» اشاره به اين است كه وجوب حج، بستگى به راه دور و نزديك ندارد، بلكه از هر جا باشد، بايد به سوى كعبه حركت كنند.
10 - ابراهيم عليه السلام و مناسك حج
چيزى كه از نظر آيات و روايات قطعى و مسلّم است، آن است كه حج در زمان حضرت ابراهيم وجود داشته و اگرچه معدود نويسندگانى چون رشيد رضا در وجود كعبه و حج، در زمان قبل از ابراهيم كلامى داشتهاند اما از زمان ابراهيم به بعد، كسى در آن اختلاف نكرده، بلكه بنيانگذار حج را آن حضرت مىدانند.
اما آياتى كه دلالت بر وجود حج در زمان حضرت ابراهيم دارد، به شرح زير است:
1. وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ فِي أَيّٰامٍ مَعْلُومٰاتٍ 3.
آيۀ شريفه، نه تنها دلالت بر اصل وجود حج در زمان ابراهيم دارد، بلكه دلالت بر بعض اهداف و اعمال حج هم مىكند. اگر حج در زمان حضرت ابراهيم تشريع نشده بود، اعلان عمومى آن حضرت چه معنا داشت؟ !
2. وَعَهِدْنٰا إِلىٰإِبْرٰاهِيمَ وَإِسْمٰاعِيلَ أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ الْعٰاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ . 4اين آيۀ مباركه هم، فى الجمله دلالت بر وجود حج و بعضى از اعمال آن دارد؛ چونكه خداوند حضرت ابراهيم را مأمور كرد تا خانهاش را براى طوافكنندگان و معتكفان و نمازگزاران تطهير و پاكيزه سازد.