74«منظور از جمره آن ستون نيست كه در وسط جمره قرار دارد؛ زيرا آن بنا، به عنوان علامت بر محلّ جمره است و جمره اسم تمام آن محل است.»
* * *
متأسّفانه بر اثر گذشت زمان، آنچه به عنوان علامت بود، اصل شناخته شد و اصل محلّ رمى كه همان محلّ اجتماع سنگريزهها بود به دست فراموشى سپرده شد.
البتّه در عرصۀ علوم و دانشها، گاه اينگونه اتفاقات مىافتد و از مقام بزرگان آن علم نمىكاهد، بر ديگران لازم است كاستىها را اصلاح و جبران كنند و پاداش خود را از خدا بگيرند.
* * *
8 - تمسك به روايات:
بعضى از مخالفان به دو روايت « حميد بن مسعود» 1و روايت «عبد الأعلى» 2از امام صادق عليه السلام استدلال كردهاند كه بحث دربارۀ آنها در ذيل بحث روايى بهطور مشروح آمد و معلوم شد علاوه بر ضعف سند هر دو روايت هيچيك از آنها دليلى بر وجود ستون به عنوان جمره نيست.
نكتهها
قراين ديگرى در تواريخ و روايات اسلامى ديده مىشود كه نشان مىدهد، جمرات همان محلّ اجتماع سنگريزهها بوده نه ستونها از جمله:
1 - سنگباران كردن قبور خائنان در عصر جاهليت و آغاز اسلام
از تواريخ معروف؛ مانند تاريخ «مروج الذهب» مسعودى و «تاريخ كامل» ابن اثير استفاده مىشود كه در عصر جاهليّت، قبر بعضى از افراد منفور و خيانتكار را سنگباران مىكردند.
مسعودى در «مروجالذهب» مىگويد: هنگامىكه «ابرهه» همراه لشكر فيل، براى