73«لمّا أزيل الجبل بقي الحوض نصف دائرة لكان الرمي سابقاً» .

«هنگامى‌كه كوه (كوهى‌كه پشت جمره بود) را از بين بردند حوض به صورت نيم‌دايرۀ محلّ رمى سابق باقى ماند.»

از اين عبارت نيز استفاده مى‌شود كه حوض نيم دايره همان محلّ رمى سابق است.

* * *

ستونها علامت است نه محلّ رمى:

كم نيستند كسانى‌كه با صراحت گفته‌اند: ستونها به عنوان علامت براى محلّ رمى مى‌باشند نه محلّ رمى، از جمله:

1 - مرحوم «علاّمۀ بحر العلوم» از «ابن جماعه» كه از پيروان مكتب شافعى است، چنين نقل كرده است: «محلّ رمى مجتمع الحصى است كه نزد بناى شاخص قرار دارد» . ¹2 - ابن عابدين از علماى قرن سيزده مى‌گويد: در لباب آمده است: «الميل الذي هو علامة للجمرة» ؛ «ستونى كه علامت جمره است.» ²متأسّفانه بر اثر گذشت زمان، آنچه به عنوان علامت بود، اصل شناخته شد و اصل محلّ رمى كه همان محلّ اجتماع سنگريزه‌ها بود به دست فراموشى سپرده شد.

3 - امام احمد المرتضى، از علماى قرن نهم نقل مى‌كند: «الرمي هو القرار لا البناء المنصوب» ؛ «محلّ رمى قرارگاه است نه بنايى كه برپا كرده‌اند.» ³4 - «ابن جُبَير اندلسى» در وصف جمرۀ عقبه مى‌گويد: «جمره عقبه در اول منا قرار گرفته و به علت ريگ‌هاى جمرات كه در آن جمع شده، بلند شده است. و در آن عَلَم و نشانه‌اى همچون نشانه‌هاى حرم نصب شده است.» ⁴5 - باجى، طبق آنچه در كتاب «مواهب الجليل» آمده، از «ابن فرحون» نقل مى‌كند:

«و ليس المراد بالجمرة البناء القائم و ذلك البناء قائم وسط الجمرة، علامة على موضعها و الجمرة اسم للجميع انتهى.» ⁵